Doğadaki Üç Unsur; Su (1. Bölüm – Denizler)

Su Kaynakları

.

Dünya’daki su kaynaklarını okyanuslar, denizler, göller, akarsular, kar ve buzullar ile yer altı suları oluşturur. Yeryüzündeki sular sürekli bir döngü içerisindedir. Tüm su kaynaklarından sıcaklığın etkisiyle buharlaşan sular, atmosfer içinde yoğunlaşarak tekrar yağış olarak yeryüzüne geri düşer. Irmakları, denizleri, gölleri ve yer altı sularını besler. İşte suyun yeryüzünden gökyüzüne, gökyüzünden tekrar yeryüzüne olan bu hareketine su döngüsü denir.

Detaylı anlatım için tıkla...

su grafik03

Dünyadaki suyun dağılımı

Dünyadaki suyun nerelerde olduğunun detaylı açıklaması için, yukarıdaki grafiğe ve aşağıdaki veri tablosuna bakın. Dünyadaki toplam suyun yaklaşık 1 386 milyon m3’ü yani % 96’dan fazlasının tuzlu sulardan oluştuğu görülür. Bütün tatlı su kaynaklarının % 68’inden fazlası buz ve buzulların içinde hapsedilmiştir. Tatlı suyun diğer % 30’u ise yer altındadır. Nehirler, göller gibi yüzeysel tatlı su kaynakları, dünyadaki toplam suyun yaklaşık % 1’inin 1/150’ü olan 93 100 m3’ünü oluşturur. Bununla birlikte insanların her gün kullandığı su kaynağının çoğunu nehirler ve göller oluşturmaktadır.

Su kaynağı Kilometreküp olarak ifade edilen su  hacmi Metreküp olarak ifade edilen su  hacmi Tatlı su yüzdesi Toplam su yüzdesi
Okyanuslar Denizler ve Körfezler 1,338,000,000 321,000,000 96.5
Buz tepeleri, Buzullar ve Kalıcı Kar 24,064,000 5,773,000 68.7 1.74
Yer altı suyu 23,400,000 5,614,000 1.7
    Tatlı 10,530,000 2,526,000 30.1 0.76
    Tuzlu 12,870,000 3,088,000 0.94
Toprak nemi 16,500 3,959 0.05 0.001
Zemin buzu ve sürekli don olan toprak 300,000 71,970 0.86 0.022
Göller 176,400 42,320 0.013
    Tatlı 91,000 21,830 0.26 0.007
    Tuzlu 85,400 20,490 0.006
Atmosfer 12,900 3,095 0.04 0.001
Bataklık suyu 11,470 2,752 0.03 0.0008
Nehirler 2,120 509 0.006 0.0002
Biyolojik Su 1,120 269 0.003 0.0001
Toplam 1,386,000,000 332,500,000 100
Kaynak: Gleick, P. H., 1996: Water resources. In Encyclopedia of Climate and Weather, ed. by S. H. Schneider, Oxford University Press, New York, vol. 2, pp.817-823.

su dagilisi harita
* Dünya’da kişi başına düşen tatlı su (m3) dağılımı haritası 2007

Yeryüzüne düşen yağış miktarı dünyanın her tarafında, hatta bir ülkede ve şehirde aynı olmaz. Yukarıdaki haritayı yorumlayacak olursak, Asya Kıt’asının kuzey bölgeleri, neredeyse tüm Amerika kıt’ası Afrika’nın orta kısımları ile Avustralya kıt’ası tatlı su bakımından oldukça zengindir. Özellikle dünyada su sıkıntısı çeken yerler sarı ve turuncu renklerle gösterilmiştir. Bu bölgeler Kuzey Afrika ülkeleri başta olmak üzere (Fas, Tunus, Cezayir, Libya, Mısır, Suudi Arabistan, Yemen, Umman, Kenya), Güney Afrika, Orta Doğu Ülkeleri ile Güney ve Doğu Asya ülkeleridir. Turuncu ve sarı ile gösterilen ülkeler gelecek yıllar için su bakımından büyük bir tehlike içindedir.

Yer üstü Suları

Denizler ve Okyanuslar

Kıtalar arasındaki büyük çukurlarda kalan geniş ve derin su kütlelerine okyanus denir. Denizler ise okyanusları karaların iç kısımlarına veya kenar kısımlarına sokulmuş kollarıdır. Kıtaların kenarında bulunan ve okyanuslarla çok daha geniş alanlarda bağlanan denizlere kenar deniz, iç kısımlara sokulmuş, karalar içerisinde kalmış denizlere de iç deniz adı verilir. Okyanuslar denizlere göre çok daha geniş ve derindir. Dünya üzerinde üç büyük okyanus vardır. Bunlar Kuzey Amerika ve Güney Amerika ile Asya ve Okyanusya arasında bulunan Büyük Okyanus, Amerika kıtaları ile Avrupa ve Afrika arasında bulunan Atlas Okyanus’u, Asya’nın güneyi, Afrika ve Okyanusya arasında ise Hint Okyanusu yer alır. Bu okyanuslar Güney Yarımküre’de Antarktika çevresinde birleşerek tek bir su kütlesi oluştururlar.

deniz ve okyanuslar haritasi

Dünya üzerindeki büyük denizlerden bazıları;
– Atlas Okyanusu ile bağlantısı olan Baffin Körfezi,Kuzey Buz Denizi, Baltık Denizi, Meksika Körfezi, Akdeniz, Adriyatik Denizi, Ege Denizi, Marmara Denizi ve Karadeniz
– Hint Okyanusu ile bağlantısı olan Kızıldeniz, Aden Körfezi, Basra Körfezi ve Bengal Körfezi
– Büyük Okyanus ile bağlantısı olan Bering Denizi, Japon Denizi, Doğu Çin Denizi’dir.

Dünya yüzeyinin %71 ‘ini kaplayan denizler ve okyanuslar tuzlu olduklarından içme ve sulama suyu olarak kullanılmaya uygun değildir. Ancak besin ve enerji sağlamasının yanı sıra milyonlarca bitki ve hayvanın da yaşam alanıdır. Ayrıca yağış oluşumu üzerindeki etkileri bakımından karadaki canlılar için önemli bir yaşam kaynağıdır.

kara deniz dagilisi
Kara ve denizlerin (suların) yeryüsündeki dağılımı (Kaynak: www.usgs.gov)

Bütün Dünya yüzeyinin %71 ‘ini sular %29’unu karalar oluşturur. Ancak bu oran kuzey ve güney yarımkürede değişiklik gösterir. Kuzey Yarımküre’de karalar %39, denizler %61 oranında yer tutar. Güney yarımkürede ise karalar %19, denizler %81 oranında yer kaplar. Bu farklı dağılım başta iklim olmak üzere nüfus yer altı kaynakları, ülkeler arası iletişim gibi birçok özellik üzerinde etkili olmaktadır.

Anlatımın gözünüzde canlanması için alttaki videoyu izlemenizi öneririm.

Bu yazımız fazla uzamasın diye; Göl, Akarsu ve Kaynaklar konusunu diğer yazımızda paylaşacağım.

Sevebilirsin...