Nüfus Piramitleri ve Özellikleri

Nüfus Piramitleri ve Özellikleri Konu Anlatımı

Nüfus Piramidi Nedir?

Nüfusun cinsiyete göre yaş gruplarının dağılımını gösteren grafiklerdir.

Bir ülkenin sahip olduğu nüfusun özelliklerini göstermede en yaygın olarak kullanılan yöntemlerden birisi nüfus piramitleridir (yaş ve cinsiyet grafikleri). Bu grafikler yardımıyla bir ülkenin nüfus yapısı, nüfusun yaş grupları ve bu gruplarda ki nüfusun toplam nüfus içindeki payının anlaşılması daha kolay olmaktadır.

Bir ülkenin nüfus piramidi, o ülkenin;

Nüfus miktarı,
Cinsiyet durumu,
Nüfusun yaş gruplarına dağılımı,
Ortalama yaşam süresi,
Doğum ve ölüm oranları,
Nüfustaki hareketlenmeleri gibi konularda bilgi verir.

Nüfus piramitleri ülkenin gelişmişlik durumlarına göre farklılıklar gösterir.

nufus-piramidi

Nüfus miktarı: Nüfus miktarı nüfus sayımlarından elde edilir. Elde edilen verilerden yukarıdaki gibi bir grafik oluşturulur. Grafiğin bir tarafı erkek nüfusu ifade ederken diğer tarafı kadın nüfusunu gösterir. Oluşturulan bu grafiklerde erkek veya kadın nüfusu belli yaş aralıklarıyla gösterilir (Birçok kaynakta ve yukarıda olduğu gibi 4 yıl tercih edilir) Yukarıdaki grafikte mavi sütunları toplarsanız erkek nüfusuna, pembe sütunları toplarsanız kadın nüfusuna ulaşırsınız. Hepsinin toplamı ise o ülkenin toplam nüfusunu gösterecektir. Örneğin yukarıdaki grafikte 0-4 yaş arası erkek ve kadın nüfusu toplamı 16 milyondur. 0 – 4 yaş grubunun % 50’sini erkekler oluşturur gibi yorumlar yapabiliriz.

Cinsiyet durumu: Nüfus piramitlerinde yukarıda gösterildiği gibi genelde sol taraf erkek nüfusunu, sağ taraf ise kadın nüfusunu gösterir. Bizim grafikte de durum böyle olup cinsiyete uygun olarak renklendirilmesi görselliği ve anlaşılabilirliği arttıracaktır. Cinsiyet durumu tamamen doğal etmenlerin belirlediği bir süre olmakla beraber, bir ülkedeki cinsiyet oranı ülkeden ülkeye veya bölgeden bölgeye farklılık gösterebilmektedir. Yaşlı nüfus içinde genellikle kadın nüfusu oransal olarak daha fazladır (yani kadınlar daha uzun yaşamaktadır).

Göç alan bölgeler veya ülkelerde erkek nüfus oranı fazla iken, göç veren bölgelerde kadın nüfus oranı daha fazla olur. Örneğin; 1960 – 64 döneminde Avrupa ülkelerine yaşanan işçi göçü sonrası Türkiye’de kadın nüfus oranı artarken, göç olan ülkelerde erkek nüfus oranı artmıştır. Ayrıca savaşlar da nüfusun cinsiyet yapısı üzerinde etkili olabilmektedir. I. Dünya Savaşı sırasında kaybettiğimiz erkek nüfusu cinsiyet durumunu oransal olarak kadınların lehine çevirmiştir.

Nüfusun yaş gruplarına dağılımı: Nüfus piramitlerinden faydalanılarak elde edilen bilgilerden biri de nüfusun yaş gruplarına göre dağılımıdır. Nüfus piramitlerinde yaş grupları genel olarak 0-14 yaş arası çocuk, 15-64 yaş arası yetişkin (çalışan veya üretici), 65 yaş ve daha yukarısı ise yaşlı nüfus olarak kabul edilmektedir. Nüfusun yaş gruplarına göre sayısının bilinmesi, insanların ihtiyaçlarını ve sosyal durumlarını belirlemek bakımından önemlidir. Çünkü nüfus, yaş itibariyle çalışan ve çalışmayanlardan (bağımlı) oluşur.

Çalışan nüfus, hem kendi hem de çalışmayanların ihtiyaçlarını karşılamak ve onlara bakmakla yükümlüdür. Doğum oranı yüksek olan ülkelerde çocuk ve genç nüfus oranı fazla, yaşlı nüfus oranı ise azdır. Bu durumda; bağımlı nüfus oranı da yüksek olmaktadır. 15-64 yaş arasındaki nüfus, çocuk ve yaşlı nüfusa bakmak zorundadır. Bu durum, genellikle az gelişmiş veya ekonomik kalkınmasını henüz gerçekleştirememiş ülkelerde görülmektedir.

Çocuk yaştaki nüfusun fazlalığı, hem aile geçimi hem de ülke kalkınmasında olumsuz bir etkiye sahiptir. Çocuk nüfusu fazla olan ülkeler, kaynaklarının önemli bir kısmını eğitim faaliyetlerine ayırmak zorunda kalır. Okul çağında olan bu nüfus, tüketici durumunda olup üretici nüfusa önemli bir yük oluşturmaktadır.

Ortalama yaşam süresi: Piramitlerde ortalama yaşam süresi piramidin tepe kısmıyla alakalı bir durumdur. Piramidin tepesi ne kadar yüksek ve geniş ise ortalama yaşam süresi de o kadar uzun demektir. Gelişmiş ülkelerde yaşam standartlarının ve sağlık hizmetlerinin kaliteli olması ortalama yaşam süresini yükseltmiştir. Geri kalmış ülkelerde ise standartların ve sağlık hizmetlerinin yetersizliği ortalama yaşam süresini kısaltır.

Doğum ve ölüm oranları: Gelişmiş ülkelerde doğum oranları düşük ölüm oranları yüksektir (sayıca çoğaldıkları için). Geri kalmış ülkelerde doğum ve ölüm oranları yüksek olur. Hızla gelişmek isteyen ülkeler ise kalkınmayı hızlandırmak için nüfus artış hızını düşürerek nüfusa yapacakları yatırımı kalkınma amalı yatırımlara kaydırırlar.

Doğumlar, ölümlerden fazla ise nüfus artar. Buna doğal artış denir.
Doğum ve ölüm oranları aynı ise nüfus artışı sabittir.
Ölümler, doğumlardan çok ise nüfus azalır.

Nüfus hareketleri: Nüfus hareketleri diğer bir adıyla göçler gelişmişlik durumuna göre ülkeler arasında farklılık gösterir. Geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerde nüfus hareketliliği fazla iken, gelişmiş ülkelerde daha azdır.

Aşağıda sırası ile nüfus piramitleri ve özellikleri verilmiştir.

nufus-piramidi-01

Düzgün bir üçgene benzeyen (eş kenar üçgen) bu piramit, yüksek doğum ve ölüm oranlarına sahip ülkelere aittir. Gelişmemiş ülkelerin nüfus piramididir. Sanayi Devrimi öncesi toplumların çoğu bu piramit örneğini yaşamıştır. İngiltere’nin 1881, Hindistan’ın ise 1961’deki piramitleri bu şekildedir. Günümüzde ise Bangladeş, Çad, Mozambik, Etiyopya, Sudan, Afganistan, Somali gibi geri kalmış, yüksek doğum ve ölüm oranlarının yaşandığı ülkelerde görülmektedir.

nufus-piramidi-02

Kenarları içe çökük (iç bükey kenarlı) ikinci piramit özellikle 0–5 yaş grubundaki ölüm oranlarının düşmeye başladığı, buna karşılık doğum oranlarının yüksek kaldığı ülkelerin tipik piramididir. Gelişmekte olan ülkelerin nüfus piramididir. Bu tip Türkiye, İran, Nijerya, Meksika ve Peru gibi, gelişmekte olan ülkelere özgüdür.

nufus-piramidi-03

Bu piramit, doğum oranında hızlı bir düşüş görüldüğü, ölüm oranının da düşük olduğu piramit tipidir. Büyük nüfus problemi yaşandıktan sonra hızla gelişen ülkelere özgü bir piramittir. Doğurganlık oranında dikkati çeken hızlı bir düşüşün olduğu yerlerdeki durumu göstermektedir. Bu piramit asimetrik özellik gösterir. Ekonomik gelişim hızını arttıran ülkelerin nüfus piramididir. Çin bu tür bir piramide sahip ülkedir. Benzeri piramitler Batı Avrupa ülkelerinin bir çoğunda 1930’larda meydana gelmişti.

nufus-piramidi-04

Arı kovanı şeklindeki bu tip piramit düşük doğum oranı (dar bir taban) ve düşük ölüm oranı (en gençten en yaşlıya doğru yaş grupları çok az belirgin) olan ülkelere aittir. Durağanlık söz konusudur. Gelişmiş ülkelerin nüfus piramididir. İsviçre, İngiltere, Danimarka, Belçika, Almanya, Hollanda gibi gelişmiş ülkeler bu tipe en iyi örneklerdir.

nufus-piramidi-05

Arı kovanına şeklindeki nüfus piramidine sahip ülkelerin daha sonra doğum oranlarını artırmasıyla ortaya çıkan çan şeklindeki nüfus piramididir. Nüfusun arttırılması bilinçlidir ve devlet tarafından desteklenmektedir. Çan şeklindeki piramit oldukça önemli bir zaman diliminde düşük doğum ve ölüm oranları denendikten sonra doğum oranını arttıran bir özellik göstermektedir. Bu tür piramit Kanada ve ABD gibi gelişmiş ülkelere özgüdür. Bu nüfusun sonradan arttırılması doğal artışla veya göçlerle (Kanada ve ABD’de olduğu gibi) sağlanmış olabilir.

Sevebilirsin...

  • Nüfus Piramitleri ve Özellikleri Konu Anlatımı

    • recep

      Abi çok iyi de pdf var mı

      • PDF’ye neden ihtiyacın olsun ki?

  • ömer fatih

    ödev hazırlıycam sağ tuşu kilitlediğiniz için hiç bişey yapamıyorum
    bence gereksiz…

  • Pingback: Türkiye Nüfusunun Yapısal Özellikleri Konu Anlatımı | KadirHoca.Com()

  • Opeth

    İçeriği kopyalayıp Microsoft Word programına aktardıktan sonra çalışmanı aynı program üzerinde pdf olarak kaydetmen mümkün.

  • Arif YILDIZ

    Hocam bu şekilde grafikleri nasıl ayarlıyorsunuz. Mesela cinsiyet dağılımında kız ve erkek simgeleri çıkıyor…

    • Bu grafikleri çok basit bir programla (Google drive ín resim programi) kendim çizdim. Gmail hesabı olan herkes yapabilir.

  • bjmjj

    gelişmiş ülke nüfus paramidi ile az gelişmiş pramidi bulamıyorum bi türlü nolur yardım 🙁

    • Yukarıda 1 ve 2 numaralı Piramitler geri kalmış, 3 gelişmekte olan, 4 ve 5 ise gelişmiş ülkelerin nufus piramitleri dir.

  • Başak ÇEVRE

    hocam ülkemizin nüfus politikalarıyla ilgili bir bölümünüz de var mı..aradım bulamadım

    • O konuyu dün yazmaya başladım bugün yayınlarım inşallah.

      • Başak ÇEVRE

        yayınladığınızda anasayfa da mı bulurum hocam?

        • Dün çok yoğun olduğum için yazı bugüne kaldı. Evet Anasayfaya görünür.