Türkiye’de Toprak Kullanımı

toprak-kullanimi

Türkiye’de Topraklardan Yararlanma

Önceki yazılarımızda oluşumu ve çeşitleri ayrıntılı olarak anlatılan toprak, uzun bir süreçten geçtikten sonra insanların kullanabileceği şekli alır. Bu sürecin farkında olmasakta hazır bulduğumuz bu toprak insan ihtiyaçlarını karşılamada bazen temel bazende yardımcı unsurdur. Örneğin toprak, tarım, hayvancılık ve ormancılığı dolaylı olarak etkilerken, sanayide (seramik, porselen, tuğla, kiremit, çömler, çimento …) doğrudan hammadde olarak kullanılır. Aşağıda Türkiye’de Toprak Kullanımı bu başlıklar altında anlatılmıştır.

A) Toprağın Tarımda Kullanılması

turkiyede-toprak-kullanimi3

Türkiye arazisinin % 40,7’sinde tarım yapılmakta olup iklim ve toprak farklılığından dolayı yetiştirilen ürün çeşidi oldukça fazladır.

Arazi %
Tarla arazisi 27,3
Nadas 7,1
Sebze ve çiçek bahçeleri 1,4
Meyve ve diğer uzun ömürlü bitkiler 4,9
Orman arazisi 35,1
Çayır ve mera arazisi 24,2
Tarıma elverişli olduğu hâlde kullanılmayan arazi 3,3
Tarıma elverişsiz arazi 17,2
Ürünler %
Tahıllar 72,5
Baklagiller ve Yumrulu bitkiler 6,2
Şeker pancarı, çay ve yem bitkileri 7,2
Yağlı tomunlar 4,3
Saman ve ot 9,8

Tablolarda görüldüğü gibi tarla alanlarının büyük bir kısmında tahıl yetiştirilmektedir. Tahıllar içinde en çok ekimi yapılan ürün buğdaydır. Bazı bitki türleri bazı topraklarda daha iyi ve kaliteli yetişmektedir. Örneğin çay, yıkanmanın fazla olduğu kireçsiz topraklarda yetişirken antep fıstığı kurak bölgelerde kireçli topraklarda, yumrulu bitkiler (patates, turp, sarımsak, soğan) kumlu topraklarda, üzüm bağları da kumlu çakıllı topraklar üzerinde daha kaliteli yetişmekte ve daha fazla verim alınmaktadır.

Topraklarımız daha çok Karadeniz Bölgesi’nde bağlık, bahçelik ve ormanlık alanlar; Ege’de ve Akdeniz’de endüstriyel bitki alanları ve ormanlıklar, Marmara’da endüstriyel bitki alanları ve tarım arazisi, iç kesimlerde de tarım alanları ve otlaklık alanları olarak karşımıza çıkmaktadır.

B) Toprağın Hayvancılıkta Kullanılması

turkiyede-toprak-kullanimi4

Hayvancılık faaliyetleri bitki örtüsüyle doğrudan ilişkiliyken toprak özellikleriyle dolaylı yoldan ilişkilidir. Maki ve çalılıkların yaygın olduğu yerlerde kıl keçisi; bozkır alanlarında koyun ve keçi (küçükbaş hayvancılık), çayırların yaygın olduğu yerlerde  sığır (büyükbaş hayvancılık); dut ağaçlarının yaygın olduğu yerlerde ipek böcekçiliği; çiçekli bitkiler, çam ormanları meyve bahçelerinin yaygın olduğu yerlerde ise arı yetiştiriciliği yaygın olarak yapılmaktadır.

C) Toprağın Ormancılıkta Kullanımı

turkiyede-toprak-kullanimi5

Ormanlar;

Oksijen kaynağı olması,
Su varlığını korurması ve düzenlemesi,
Erezyonu önlemesi (Toprağı koruma),
Yakacak (odun) ihtiyacını karşılaması,
Doğayı koruması ve güzelleştirmesi
Beden ve ruh sağlığını olumlu yönde etkilemesi açısından oldukça önemlidir.

Bunların dışında ekonomiye katkıda da bulunur.

Asıl Orman Ürünleri İkincil (Yan) Orman Ürünleri
• Tomruk
• Telefon Direği
• Kontraplak
• Sunta
• Kağıt
• Parke
• Mobilya
• Maden Direği
• Yakacak Odun
• Reçine
• Çıra
• Sığla yağı
• Defne
• Şimşir
• Kök Odunu
• Ada Çayı
• Mantarlar
• Kozalak

Orman ürünleri sanayisinin geliştiği yerler: Batı Karadeniz, Doğu Karadeniz, Kıya Ege ve Adana Bölümleri orman ürünleri sanayisinin en fazla geliştiği yerlerdir.

D) Toprağın Sanayide Kullanılması

turkiyede-toprak-kullanimi2

Kil; seramik, porselen, çömlek, tuğla ve kiremit üretiminde kullanılan ana ham maddedir. Günümüzde fabrikalarda yapılan seramik ve çömlekler, geçmişte geleneksel el sanatları şeklinde yapılmaktaydı. Kentleşme ile birlikte inşaat sektöründeki gelişmeye paralel olarak artan talebi karşılamak için tuğla, kiremit, seramik, fayans vb. gereçler üreten çok sayıda fabrika kurulmuştur.

Tuğla ve kiremit üreten tesislerin yoğunlaştığı başlıca alanlar; Manisa, İzmir, Uşak, Kütahya, Eskişehir, Çorum, Tokat, Kastamonu ve Bartın’dır.

Seramik sanayisinin geliştiği başlıca alanlar ise Kütahya, İzmir, Bozüyük, Söğüt (Bilecik), Çan (Çanakkale), İstanbul ve Kocaeli’dir. Hâlen ülkemizin birçok yöresinde küçük atölyelerde seramik ve çömlek üretimi yapılmaktadır.

Başlıca önemli tuğla ve kiremit üretim bölgeleri ve Türkiye üretimindeki payları (%)

Tuğla Üretimi % Kiremit Üretimi %
Turgutlu 15 Çorum 27
Tekirdağ 10 Eskişehir 18
Salihli 6 Kütahya 10
Boyabat 5 Salihli 8,3
İstanbul 4 Erbaa 7
Aydın 3,6 Osmancık 6
Afyon 3,2

 

Sevebilirsin...

  • Türkiye’de Toprak Kullanımı, Türkiye Topraklarından Yararlanma