Ekosistem ve Madde Döngüsü – Biyoçeşitlilik

Atmosfer (hava), hidrosfer (deniz) ve litosfer (kara) içerisinde barınan, gelişen ve çoğalabilen canlılar topluluğuna biyosfer denir.

Biyosfer; atmosfer, litosfer ve hidrosferden oluşmaktadır. Çevreyi oluşturan canlı varlıklar yaşamlarını burada sürdürürler. Canlılar varlıklarını sürdürebilmek için doğal ortam ile etkileşim içinde olmak zorundadır. Yapılan araştırmalar canlıların toprak yüzeyinden yaklaşık 10 metre derinliğe ve 120 metre yüksekliğe kadar yoğun olarak yaşadıklarını göstermiştir. Daha yükseklerde ise, havadaki oksijen azaldığından buralarda geçici olarak yaşayan kuş, bakteri, virüs vb. canlılara rastlanır. Deniz ve göllerde de canlıların büyük bir bölümü su yüzeyine yakın alanlarda yaşamaktadır.

biyosfer

Canlıların yeryüzündeki dağılışı, coğrafi koşullarla yakından ilgilidir. Coğrafi koşullar Dünya’nın her yerinde aynı değildir. Canlı türleri kendi yaşam alanlarında yayılış gösterir.

Coğrafi koşulların değişmesi durumunda canlı türleri;
a) Yeni ortama uyum sağlar,
b) Uygun yaşam koşullarının bulunduğu bölgelere göç eder.
c) Uyum sağlayamayan ve göç edemeyen canlı türlerinin sayısı önce azalır, sonrada yok olur.

Bu tür olaylara jeolojik devirler içinde sıkça rastlanmaktadır. Milyonlarca yıl önce yaşayan dinazorlar, mamutlar jeolojik zamanlardaki iklim değişmelerine uyum sağlayamadıklarından dolayı yok olmuşlardır.

Ekosistem; belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle etkileşim içinde bulunan canlılar ile bunların cansız çevrelerinin oluşturduğu bütündür. Örneğin, Konya Ovası ekosistemi, Van Gölü çevresi ekosistemi gibi.

Biyoçeşitlilik; bir bölgedeki genlerin, ekosistemlerin, ekolojik olayların oluşturduğu bir bütündür. Bu bütünün içinde uzun süreli etkileşime dayalı bir düzen vardır, bir uyum vardır. Bu nedenle ekosistemi oluşturan unsurlar arasındaki denge, ekosistemin sürekliliği bakımından önemlidir. Ekosistemi oluşturan unsurlar arasındaki denge genellikle insanlar tarafından bozulmaktadır. İnsanlar gerek bitkileri gerekse hayvanları yok ederek dengeyi büyük oranda bozmaktadırlar. Hızlı nüfus artışı ve sanayileşme bu dengenin bozulmasında büyük bir etkiye sahiptir. Son yıllarda bunu anlayan insanlar çevre korumasına önem vermeye başlamışlardır.

Uyarı !
Ülkemizdeki hayvan türü sayısı tüm Avrupa Kıtasında yaşayan hayvanların 1,5 katıdır. Endemik bitki türü sayısı Anadolu’da 3778 iken, Avrupa’da 2500 civarındadır. Son yüz yılda Dünya’da 30 000 bitki türü yok olmuştur. Hayvan ve bitki türlerinden günde ortalama 3 canlı türünün nesli tükenmektedir. Dünya yüzeyinin % 6’sı çölleşmiş, % 29 ‘u da çölleşme yolundadır. Büyük bir kayın ağacı günlük 72 kişinin oksijen ihtiyacını karşılamaktadır.

Canlıların yeryüzüne dağılışını etkileyen faktörlere bağlı olarak farklı bitki ve hayvan topluluklarını barındıran bölgeler vardır. Bu bölgelerde çeşitli özelliklere sahip pek çok ekosistem vardır. Benzer bitki ve hayvan topluluklarını barındıran bu bölgelere “biyom” adı verilir. Her biyomun kendine özgü bitki ve hayvan türü vardır. Ancak bunlar kesin sınırlarla birbirlerinden ayrılmazlar. Belirli bölgelerde kesişirler. Karasal biyomlar, genellikle orada bulunan hakim bitki türlerine göre, su biyomları ise suyun özelliklerine göre sınıflandırılır.

Aynı tür canlıların ( bitki veya hayvan ) doğal olarak bulunduğu, yetişebildiği ve yaşayabildiği ortama habitat adı verilir. Habitatlar canlıların yaşadığı ortamdır. Habitat çok küçük (insan midesi) olabileceği gibi bir okyanus da olabilir. Kısaca habitat yaşam alanı demektir. Karada yetişen bir bitkinin habitat’ı denizler veya okyanuslar olamaz. Bir balığın yaşam alanı toprak olamaz.

ekosistem-kavramlari-1000

İnfografiği yüksek çözünürlükte indirmek için tıkla…

CANLILARIN YAŞADIĞI ÇEVRE (BiYOMLAR)
Canlıların yeryüzüne dağılışını etkileyen faktörlere bağlı olarak farklı bitki ve hayvan topluluklarını barındıran bölgeler bulunur. Bu bölgelerde çeşitli özelliklere sahip pek çok ekosistem vardır. Benzer bitki ve hayvan topluluklarını barındıran bu bölgelere biyom adı verilir.

Her biyomun kendine özgü bitki ve hayvan türleri vardır. Karasal biyomlar, genellikle orada hâkim olan bitki türüne göre (ekvatoral yağmur ormanı, savan, çöl, maki, yaprağını döken ormanlar ve iğne yapraklı ormanlar gibi), su biyomları ise suyun özelliklerine göre (tuzlu su — denizel, tatlısu — akarsu ada göl biyomları gibi) sınıflandırılır.

dunya-biyom-haritasi

Yukarıdaki haritada yeryüzündeki büyük biyomlar gösterilmiştir. Farklı özelliklere sahip bitki ve hayvan türleri bu alanlarda yaşama imkanı bulmuştur. Aşağıdaki tabloda bu yaşam alanlanna ait örnekler verilmiştir. Hayvanlara ait olan örnekler biyomlar içinde en fazla yoğunluk gösteren türlerden seçilmiştir. Hayvanların dağılışı aynı biyom içinde bile farklılık gösterir. Örneğin, ılıman çayır biyomunda orta enlemlerde evcil türlerin, Avusturalya’da kangurunun, kuzey Amerika’da bizonun, Güney Kutbunda penguenin yayılışı gibi.

BİYOMLAR İKLİM BİTKİ ÖRTÜSÜ HAYVANLAR
Tropikal Yağmur Ormanları Yıllık yağış miktarı fazla ve düzenlidir. Yüksek sıcaklık ve nem yıl boyunca devam eder. Sürekli yeşil kalan, yayvan yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar, otsu ve uzun boylu bitkiler Fil, şempanze, orangutan, yarasa, kartal, yılan, kertenkele, kurbağa, domuz, antilop, kaplan, jaguar, leopar, yılan, diğer kuş türleri, kelebek türleri, böcek türleri
Savan Yazları yağışlı, kışları kurak geçer. Sıcaklık ortalaması yüksektir. Yaz ve kış ifadesi sıcaklığa göre değil, yağışa göredir. Yüksek boylu otlar, yer yer ağaçlar, çalılar Zebra, zürafa, babun, aslan, çita, Afrika vahşi köpeği, bizon, firavun faresi, deve kuşu, timsah, geyik, antilop
Çöl Gündüz sıcaklık değerleri çok fazla iken gece birden düşer. Yağışlar yok denecek kadar azdır. Tropikal çöllerde yıllık sıcaklık ortalaması çok yüksekken, soğuk çöllerde düşüktür. Su tutabilen bitkiler (kaktüs vb.), çalılıklar Deve, yılan, kertenkele, örümcek, yarasa, yer sincabı, akbaba, karınca, çöl kurbağası, bazı böcek ve kuş türleri
Ilıman Yapraklarını Döken Ormanlar Her mevsim yağışlıdır. Kışlar ılık, yazlar serin geçer. Yıl boyunca nem ve yağış fazladır. Yağış rejimi düzenlidir. Sonbaharda yapraklarını döken ağaçlardan oluşan ormanlar, orman altı florası Kartal, ayı, sincap, fare, gelincik, samur, sansar, karaca, geyik, çakal, köstebek, kurbağa, timsah, sürüngenler, kuş ve böcek türleri
Ilıman Çayırlar Yağış miktarı az ve düzensizdir. Yıllık sıcaklık farkı fazladır. Kışlar kar yağışlı ve soğuk, yazlar sıcak geçer. Çeşitli otlar (step, çayır, preri) Lama, bizon, antilop, zebra, zürafa, fil, geyik, kanguru yırtıcı kuşlar, bufalo, yabani at
Çalılık Kışları bol yağışlı, yazları ise sıcak ve kuraktır (Tipik Akdeniz iklimi). Çalılık ve bodur ağaçlar Çakal, yabani koyun, keçi, tavşan, kurt, çalıkuşu, tilki, puma, kokarca, böcek ve kuş türleri
İğne Yapraklı Ormanlar Kışlar soğuk ve kar yağışlı, yazlar serin geçer. Yaz ve kış sıcaklıkları arasında çok büyük fark vardır. Yağışlar daha çok yazları düşer. Tayga, boreal ormanları Samur, vizon, vaşak, kunduz, geyik, ayı, tilki, kartal, kurt, baykuş, su samuru, kar tavşanı, kutup porsuğu, kuş ve böcekler
Tundra Kutup altı bölgelerinde en yüksek sıcaklığın 10 °C’yi geçmeyen biyomlardır. Buralarda genellikle buzullar hakimdir, yılın sadece üç ayı buzulsuz geçebilir. Ağaç yok, kaya yosunları, likenler, otlar ve bazı küçük çalılar Kutup tilkisi, ren geyiği, tilki, kar kuşları, misk öküzü, boz ayı, kutup ayısı, karibu, palyaço ördek, bazıkuş ve böcek türleri (yaz dönemi)
Deniz Biyomları Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklık, yağış ve buharlaşma değerleri değişir. Bitkisel planktonlar Çeşitli balık türleri, midye, yengeç, balina, denizanası, ahtapot, deniz yıldızı, hayvansal planktonlar vb.
Tatlı Su Biyomları Saz, kamış, nilüfer, bitkisel plankton gibi bitkiler Balıklar, kurbağalar, bazı böcek türleri, solucanlar, yumuşakçalar
Kutuplar Kutuplar, sürekli kar ve buz altında olan bölgelerdir. Sıcaklık değerleri yıl boyunca 0 derecenin altındadır. Kutup ayısı, kutup tilkisi, penguen, fok
Dağ Biyomu Sıcaklık değerleri dikey yönde değişir. Genellikle yüksek dağlar kar yağışlıdır. Belirli bir yükseltiden sonra yağışlar azalır. Buralarda daimi kar görülebilir. Dikey yönde değişen iğne yapraklı orman, bitki örtüsünden yoksun alan Kartal, dağ keçisi, tibet öküzü (yak), kar tavşanı, yırtıcı hayvanlar

Sevebilirsin...

  • Kamış

    Cok tesekkurler hocam.