Madde Döngüleri – Azot Döngüsü

Azot Döngüsü

  • Azot canlılar için önem taşıyan proteinlerin, nükleit asitlerin, hormonların ve vitaminlerin yapısında bulunur.
  • Azot topraktaki verimi büyük ölçüde arttırır.
  • Azotun asıl kaynağı atmosferdir.
  • Azot atmosferde %78 oranı ile en fazla bulunan gazdır.
  • Azot gaz (N2) haliyle direkt olarak bitkiler ve hayvanlar tarafından kullanılamaz.
  • Azotun bitkiler ve hayvanlar tarafından kullanılabilmesi için bazı süreçlerden geçmesi gerekir. (nitrit ve nitratlara dönüşmesi)

azot-dongusu

Doğada Azot Döngüsü Nasıl Gerekleşir?

1. Volkanik faaliyetler, yıldırım ve şimşek gibi atmosferik olaylarla ortaya çıkan serbest azot oksijenle birleşerek nitrit ve nitrata dönüşür.
2. Nitrat ve nitirite dönüşen azot daha sonra yağışlarla toprağa iner.
3. Toprakta ve bazı bitkilerin köklerinde bulunan azot bağlayıcı bakterilerle bitkiler nitratları alır ve yapılarına katarlar.
4. Besin zinciri yoluyla bitkilerden otçullara ve otçullardan da onlarla beslenen etçillere geçer.
5. Ölen bitki ve hayvanlar, ayrıştırıcılar tarafından parçalanarak bünyelerindeki azot amonyağa dönüştürür.
6. Mikroorganizmalar amonyağı ilk önce nitrite ve daha sonra da nitrata dönüştürür (Nitrifikasyon)
7. Bundan sonra nitrata dönüşen azotun bir bölümü bitkiler tarafından yapılarına tekrar katılır bir kısmı da atmosfer ortamına tekrar geçerek (Denitrifikasyon) döngü tamamlanmış olur.

Azot Döngüsü:
Atmosferdeki azotun canlılar tarafından kullanımı ve tekrar atmosfere dönmesi (tamamı değil) olayına azot döngüsü denir.

Bu döngüde azot bileşikleri sürekli olarak topraktan canlılara ve sonra tekrar toprağa geri dönerler. Ancak bir miktar azot atmosfere gider ve tekrar geri alınır.

Detay:

Konu yukarıdaki kısımdan ibaret olup okullarda okutulan kitaplarda da aynısı olsada azot döngüsü görünenden daha karmaşıktır. Örneğin yukarıdaki resmi incelediğimizde Atmosferik gaz olan azotun tamamı yıldırım, şimşek ve volkanik faaliyetlerle toplara bağlanıyormuş gibi gözükmektedir. Aslında bu şekilde azotun ancak %12’si toprağa bağlanır. Buna fizikokimyasal fiksasyon denir. Azotun, Dünya’da yaklaşık % 59’u biyolojik fiksasyon, %29’u Suni fiksasyon (suni gübre üretimi) yoluyla toprağa bağlanır.  Azot gazının çeşitli şekillerde bağlanarak kullanılabilir bileşikler haline dönüşmesi olayına fiksasyon denir. Fiksasyon sonucu elde edilen inorganik form genellikle amonyak ve nitrattır. Amonyak ve nitrat nitrifikasyon sonucunda nitrata dönüştürülür. Nitrat ise suda erimek şartıyla bitkiler tarafından emilebilir. Emilen nitrat ise bitki tarafından protein ve nükleik asit üretiminde kullanılır. Bunu tüketen hayvanlar veya insanlar dolaylı olarak azotu almış olur ve yaşamsal fonksiyonlarında kullanırlar.

Sevebilirsin...