Büyük İklim (Makroklima) Kuşakları

Büyük İklim Tipleri ve Özellikleri

“Beyaz ışık, renklerin tümüne sahip olduğuna göre, hiç ışık olmazsa elimizdeki tek şey karanlık ve siyahtır. Bu durumda belirli miktarlarda kırmızı, mavi ve yeşil ekleyerek istediğimiz rengi oluşturabiliriz. Bu üç rengin en yüksek yoğunlukta eşit karışımı ise beyazı oluşturur.”

Yukarıda bulunan paragrafı okuduğunuzda konula ne alakası var diyebilirsiniz. Aslında Dünya’da bulunan iklimler, iklim elemanlarının değişik oranlarda karışımından oluşmaktadır. Eğer dünyada sıcaklık, basınç ve nem koşulları aynı olsaydı dünyanın tamamında aynı iklim görülürdü.

Dünya’da İklim ve Doğal Bitki Örtüsü

 Dünya’da Görülen İklim Tipleri

Bir yerde benzer sıcaklık, basınç, rüzgar, nemlilik ve yağış özelliklerinin uzun süre etkili olmasıyla iklim tipleri belirmektedir. İklimi oluşturan bu ögelerden birinin ya da ikisinin farklı olması, değişik iklim tiplerinin ortaya çıkmasına neden olur.

Dünya’da görülen iklimler, sıcak kuşak iklimleri, ılıman kuşak iklimleri ve soğuk kuşak iklimleri olarak üç ana bölümde toplanır.

A) Sıcak Kuşak İklimleri

 Sıcak Kuşak İklimlerinin Ortak Özellikleri

– Yıllık sıcaklık ortalamaları 20°C’nin üstündedir.
– Sıcaklık farkları Ekvator’dan uzaklaşdıkça artar.
– Soğuk mevsim yoktur.
– Yağış özellikleri farklılık gösterir.

1. Ekvatoral İklim

Ekvatoral İklimin Özellikleri

  • Yıllık sıcaklık ortalamasının 25°C’nin üstünde olduğu ekvatoral iklimde yıl boyunca yaz koşulları yaşanır.
  • Yıllık sıcaklık farkı 2 – 5 °C geçmez. Güneş ışınları, yıl boyunca dik ve dike yakın açılarla geldiğinden yıllık sıcaklık farkı azdır.
  • Yıl boyunca yükseltici hava hareketlerine bağlı olarak konveksiyonel yağış görülür. (Konveksiyonel Yağış : Isınan havanın yükselerek soğuması ile oluşan yağışlardır.)
  • Yıllık yağış miktarı 2000 mm’nin üzerindedir. Her mevsimin yağışlı olduğu ekvatoral bölge akarsularının rejimleri düzenlidir ve yıl boyunca bol su taşır.
  • Güneş ışınlarının  dik geldiği Mart ve Eylül aylarında yağışlar artar. Bu nedenle ekinokslarda (21 Mart – 23 Eylül) akarsularda kabarma olur.
  • Genellikle bu iklimin yaşandığı sahalarda Laterit topraklara rastlanır.

UYARI : Ekvatoral iklimde yıllık sıcaklık farklarının az olması güneş ışınlarının yere değme açılarının az değişmesiyle, günlük sıcaklık farklarının az olması ise nem oranının yüksek olmasıyla ilgilidir.

Ekvatoral İklimin Doğal Bitki Örtüsü

Yıl boyunca sıcaklık ve nem koşulları elverişli olduğundan sürekli yeşil kalabilen yayvan (geniş) yapraklı ağaçlardan oluşan gür ormanlardır. Yağmur ormanları adı verilen bu ormanlardaki ağaçların boyu yağış miktarının fazla olması nedeniyle 40-60 metrelere kadar çıkabilir. Orman altı florası da çok zengindir.

Orman altı Florası : Orman örtüsü altında loş ortamda yetişen, çoğunlukla ot ve sarmaşık türlerinin oluşturduğu bitki topluluğudur.

Ekvatoral İklimin Görüldüğü Yerler

  • 10° Kuzey ve Güney enlemleri arasında,
  • Güney Amerika’da Amazon Havzası’nda,
  • Afrika’da Kongo Havzası’nda ve Gine Körfezi kıyılarında,
  • Asya’da Endonezya, Malezya ve Yeni Gine adalarında görülür.

ekvatoral_iklim

2. Savan İklimi (Subtropikal İklim – Yazları Yağışlı Tropikal İklim)

  • Yıllık sıcaklık ortalaması 20°C’nin üstündedir.
  • Yazlar sıcak ve yağışlı, kışlar sıcak ve kurak geçer
  • Güneş ışınlarının dik açıyla geldiği yaz aylarında yağışlar artar, konveksiyonel yağışlar görülür.
  • Kış aylarında subtropikal yüksek basıncın (DYB) etkisinde kaldığından kış kuraklığı belirgindir.
  • Yıllık yağış miktarı 1000 – 1500 mm civarındadır.
  • Yıllık sıcaklık farkı 5 – 10 °C civarındadır.

UYARI : Savan ikliminde günlük sıcaklık farkları, nemlilik nedeniyle yazın az, kışın fazladır.

Yazları Yağışlı Tropikal İklimin (Savan İklimi)  Doğal Bitki Örtüsü

Yaz yağışlarıyla yeşeren, uzun boylu, gür ot topluluklarıdır. Bunlara savan adı verilir. Savanlar arasında yer yer kurakçıl ağaçlar görülür. Akarsu boylarında ise galeri ormanları görülür.

Galeri Ormanları:  Savanlardaki, küçük akarsu boylarında görülen, çoğunlukla 50-100 m genişliğinde, bir akarsu ağı biçiminde uzanan ve sürekli yeşil kalabilen nemli ormanlardır. Galeri ormanları olarak adlandırılmalarının nedeni, ağaçların, akarsuyun üstünü bir galeri şeklinde kapatmasıdır.

Yazları Yağışlı Tropikal İklimin (Savan İklimi) Görüldüğü Yerler

  •  10° enlemleri ile dönenceler arasında,
  • Orta Amerika’da,
  • Sahra Çölü ile Ekvatoral Afrika arasında,
  • Güney Afrika’da,
  • Güney Amerika’da,
  • Kuzey Avustralya’da,
  • Madagaskar’ın batısında görülür.

savan_iklimi

3. Muson İklimi

 Muson İkliminin Özellikleri

  •  Kış sıcaklığı 10°C – 20°C arasında değişir.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması 20°C nin üstündedir.
  • Muson rüzgarlarının etkisiyle yazlar sıcak ve bol yağışlı geçer. Kışlar ise ılık ve kuraktır.
  • Çoğunlukla 2000 – 5000 mm arasında değişen yıllık yağış miktarı bazı yerlerde 10000 mm’yi geçmektedir. Örneğin Hindistan’ın Assambölgesindeki, Cherrapunchi (Çerapunçi) kasabasında yıllık yağış miktarı 12000 mm’yi bulmaktadır.
  • Yaz aylarında orografik yağışlar görülür. Orografik Yağışlar : Nemli hava kütlelerinin bir dağ yamacına çarparak yükselmesi sonucunda oluşan yağışlardır.

Muson İkliminin Doğal Bitki Örtüsü

Yağışın fazla olduğu yerlerde, kış aylarında yapraklarını döken yayvan yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar görülür. Bu ormanlara muson ormanları denir.

Muson İkliminin Görüldüğü Yerler

  •  Güney, Doğu ve Güneydoğu Asya kıyılarında,
  • Madagaskar’ın doğusunda,
  • Avustralya’nın kuzeydoğusunda,
  • Kuzey Amerika’nın güneydoğu kıyılarında görülür.

muson_iklimi

4. Çöl İklimi

 Çöl İkliminin Özellikleri

  • Günlük ve mevsimlik sıcaklık farklarının fazla olması karakteristik özelliğidir. Günlük sıcaklık farkının fazla olması nem miktarının azlığına bağlıdır.
  • Yıllık yağış miktarı 150 mm’nin altındadır.
  • Yağışlar yok denecek kadar azdır ve ne zaman düşeceği belli değildir. Yağış rejimi düzensizdir.
  • Sıcaklık farklarının fazla olması, kayaların fiziksel olarak parçalanıp ufalanmasına neden olur.
  • Kimyasal çözülme yetersiz olduğundan toprak oluşumu zordur.

Çöl İkliminin Doğal Bitki Örtüsü

Kuraklığa uyum sağlamış olan kurakçıl otlar ve çalılardan oluşur. Kuraklığa en iyi uyum sağlamış bitkiler, gövdesinde çok miktarda su biriktirebilen kaktüslerdir. Üzerlerindeki küçük dikenler, bitkinin ısı kaybını azaltmaktadır. Ayrıca yer altı sularının yüzeye çıktığı yerlerde vahalar oluşmuştur.

Vaha : Çöllerde suyun bulunduğu, bitkilerin yetişebildiği, insanların yerleşip barındığı yerdir. Vahalar akarsu boylarında, kuyuların açıldığı yerlerde, büyük su kaynakları yanında gelişmiştir.

Çöl İkliminin Görüldüğü Yerler

  •  Asya Kıtası’nda; Arabistan, Gobi, Taklamakan Çöllerinde,
  • Kuzey Amerika’da;  Kaliforniya, Nevada, Kolorado, Meksika Çöllerinde,
  • Afrika’da; Büyük sahra, Kalahari, Namibya Çölleri’nde,
  • Avustralya’da; Büyük Kum Çölü’nde,
  • Güney Amerika’da; Atakama Çölü’nde görülür.

UYARI : Çöllerin en büyük bölümü Kuzey yarım Küre’dedir. Bu durum, karaların Kuzey Yarım Küre’de Güney Yarım Küre’den daha fazla olmasının sonucudur.

col_iklimi

Ilıman Kuşak İklimleri

Ilıman Kuşak İklimlerinin Ortak Özellikleri

Yıllık sıcaklık ortalamaları 20°C’nin altındadır.

Sıcaklık farkları belirgindir.

4 mevsim yaşanır.

5. Akdeniz İklimi

Akdeniz İkliminin Özellikleri

  • Yazları sıcak ve kurak geçer.
  • Kışları ılıman ve yağmur yağışlıdır.
  • Yıllık ortalama sıcaklık 18°C – 20°C arasında değişir.
  • Yazın genişleyen subtropikal antisiklon (DYB), Akdeniz iklim bölgesinde yaz kuraklığını belirginleştirir.
  • Kışlar ılık ve yağışlıdır. Çünkü kış aylarında gezici alçak basınçlar cephesel yağışlara neden olur.
  • Yıllık ortalama yağış miktarı 600-1000 mm arasında değişir ve yağış rejimi düzensizdir.
  • Kar yağışı ve don olayı ender görülür.

Don Olayı : Havanın açık ve durgun olduğu kış gecelerinde aşırı soğuma nedeniyle toprak donar. Don olayı tarımsal üretime büyük ölçüde zarar verir. Karasal bölgelerde don olayı sık görülür.

Akdeniz İkliminin Doğal Bitki Örtüsü

Kısa, bodur ağaç ve çalılardır. Bu bitki örtüsüne maki adı verilir. Yaz kuraklığına uyum sağladığından yaprakları genellikle sert, tüylü, ince ve uzundur. Makilerinde tahrip edilmesiyle “Garig” ortaya çıkar.

Zeytin, defne, keçiboynuzu, mersin, lavanta, kekik ve zakkum maki bitki topluluğu içinde yer alır.

Akdeniz İkliminin Görüldüğü Yerler

  • Akdeniz çevresindeki ülkelerde,
  • Güney Portekiz kıyılarında,
  • Afrika’da Kap Bölgesi’nde,
  • Güneybatı Avustralya kıyılarında,
  • Orta Şili’de,
  • Kuzey Amerika’da Kaliforniya yöresinde,
  • Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Güney kıyılarında görülür.

UYARI : Akdeniz iklimi genellikle 30°-40° enlemleri arasında görülür.

akdeniz_iklimi

6. Ilıman Okyanus İklimi

Ilıman Kuşak Okyanus İkliminin Özellikleri

  • Orta Kuşak kıtalarının batı kıyılarında, batı rüzgarlarının ve sıcak su akıntılarının etkisiyle gelişen bir iklim tipidir.
  • Yıllık ortalama sıcaklık 20°C’nin altındadır.
  • Sıcaklık farkları belirgin değildir.
  • Yazlar serin ve yağışlı, kışlar ılık ve yağışlı geçer.
  • Her mevsim yağışlıdır. Sonbahar ve kış yağışları daha belirgindir.
  • Yağış rejimi düzenlidir. (Dünya’da yağış rejimi düzenli olan 2 iklimden biridir.)
  • Kar yağışı ve don olayı ender görülür.
  • Kış aylarında  cephesel, yaz aylarında hem cephesel hem de yükselim yağışları görülür.

UYARI : Okyanus ikliminin belirmesinde temel etken batı rüzgarları ve sıcak su akıntılarıdır.

Ilıman Kuşak Okyanus İkliminin Doğal Bitki Örtüsü

Yayvan ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşan karma ormanlardır.

Yer yer çayırlar görülür.

Ilıman Kuşak Okyanus İkliminin Görüldüğü Yerler

  • Kuzey Amerika’nın batı ve güneydoğu kıyılarında,
  • Güney Amerika’nın güneybatı kıyılarında,
  • Batı Avrupa’nın Atlas Okyanusu kıyılarında,
  • Yeni Zellanda’da,
  • Afrika’nın güneyinde,
  • Avustralya’nın doğusunda,
  • Tasmanya’da görülür.

okyanusal

7. Ilıman Karasal İklim (Step İklimi)

Ilıman Kuşak Karasal İklimin Özellikleri

  • Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer.
  • Günlük ve mevsimlik sıcaklık farkları belirgindir.
  • En yağışlı mevsim ilkbahardır.
  • Don olayı sık görülür.
  • Sıcak çöllerin kenarlarında görülen karasal iklimde yaz mevsimi kısa sürer.

UYARI : Ilıman karasal iklimde kış aylarındaki yağış azlığı, termik yüksek basıncın etkili olmasına bağlıdır. Yazın görülen yağışlar ise konveksiyoneldir.

Ilıman Kuşak Karasal İklimin Doğal Bitki Örtüsü

İlkbahar yağışlarıyla yeşeren, yaz kuraklığı ile sararan kısa boylu otlardır. Bunlara step ya da bozkır denir. Steplere Kuzey Amerika’da preri, Güney Amerika’da pampa adı verilir. Yüksek yerlerde yer yer iğne yapraklı ağaçlar görülür.

Ilıman Kuşak Karasal İkliminin Görüldüğü Yerler

  • Kuzey ve Güney Amerika’nın iç kısımlarında,
  • Anadolu’nun iç kısımlarında,
  • Irak’ta,
  • İran’da,
  • Türkistan’da,
  • Afrika’nın iç kısımlarında,
  • Avustralya’nın iç kısımlarında görülür.

step

Soğuk Kuşak İklimleri

60° – 90° enlemleri arasında görülür.

Sıcaklık yıl boyunca düşüktür.

İklimin elverişsiz olması tarımı sınırlandırmaktadır.

8. Soğuk Kuşak Karasal İklim

Soğuk Kuşak Karasal İklimin Özellikleri

Bu iklim iki alt bölüme ayrılır.

Yazı ve Kışı Soğuk Karasal İklim

  • Yıllık sıcaklık farkları belirgindir.
  • Yazlar soğuk, yer yer serin ve kısa, kışlar ise çok soğuk, uzun ve karlı geçer. Kar uzun süre toprakta kalır.
  • En yağışlı mevsim yazdır ve konveksiyonel yağış görülür.
  • Sıcaklık ortalamalarının Ekvator’a doğru gidildikçe artmasına bağlı olarak bu iklim tipi değişir ve yazları sıcak karasal iklime geçilir.

Görüldüğü Yerler:

Asya, Avrupa ve Amerika kıtalarının kuzeyinde, tundra ikliminin altında bir kuşak halinde görülür.

sert_karasal

Yazları Sıcak Karasal İklim

  • Kış sıcakları -10°C’nin altına inmez.
  • Yaz sıcaklıkları 20°C nin üstüne çıkar.
  • Yağış miktarı fazladır. İlkbahar ve yaz yağışları daha belirgindir.

Soğuk Kuşak Karasal İklimin Doğal Bitki Örtüsü

İğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlardır. Bu bitki örtüsüne tayga adı verilir.

Yer yer çayırlar görülür.

Soğuk Kuşak Karasal İklimin Görüldüğü Yerler

Soğuk kuşağın yazları sıcak karasal iklimi,

ABD’nin kuzeydoğusunda,

Kanada’da,

Kuzey Çin’de,

Mançurya’da,

Rusya’da,

Orta Sibirya’da görülür.

karasal_iklim

9. Tundra İklimi

Tundra İkliminin Özellikleri

  • Yazlar çok kısa ve serin geçer. Yaz sıcaklığı 10°C’nin üstüne çıkmaz.
  • Yıllık yağış miktarı 250 mm civarındadır.
  • Kışlar çok soğuk ve uzun geçer.
  • Toprak kış aylarında donmuş haldedir.
  • Yaz aylarında toprağın üst kısımlarında çözülmeler görülür ve bataklıklar oluşur.

Tundra İkliminin Doğal Bitki Örtüsü

Düşük sıcaklığa ve kuraklığa uyum sağlamış olan kısa boylu çalılar, otlar ve yosunlardır.

Bu  bitki örtüsüne tundra adı verilir.

Tundra İkliminin Görüldüğü Yerler

  • 60°-70° enlemleri arasında,
  • Asya’da,
  • Avrupa’da,
  • Kanada’nın kuzey kısımlarında,
  • Güney Amerika’nın güney kısımlarında görülür.

tundra

10. Kutup İklimi

Kutup İkliminin Özellikleri

  • Sıcaklık yıl boyunca 0°C’nin altındadır.
  • Sıcaklığın düşük olması buharlaşmayı engellediği için yağış az ve kar biçimindedir.
  • Sürekli donmuş halde olan toprak kar ve buz ile kaplıdır.

Kutup İkliminin Doğal Bitki Örtüsü

Toprak , sürekli kar ve buz örtüsü ile kaplı olduğu için bitki örtüsünden söz edilemez.

Kutup İkliminin Görüldüğü Yerler

  • Kutuplar çevresinde,
  • Grönland adasının iç kesimlerinde,
  • Antartika’da görülür.

kutup

Sevebilirsin...

  • nihal

    çoooook güzel teşekkürlerr

  • lady gaga

    thanks

  • YağmurG.

    hocam, termik ekvator ile yer ekvatorunun çakışmasında neler etkilir ?

    • Sıcaklığı sadece dünyanın şekli etkileseydi her iki yarım kürede de sıcaklıklar aynı olur ve termik Ekvator ile ekvator üst üste cakisirdi. Ancak özellikle;
      1. Kara ve deniz dagilisindaki farklılıklar ( kyk de karları, gyk de denizlerin fazla olmasi)
      2. Sıcak ve soğuk su akintilarinin etkileri

      termik ekvatorun, 0 derece enlem ile (ekvator) çakışmasına engel olur.

  • gizem

    dünyada 9 tane mi iklim var toplam bunlar yani demi hocam

    • Aslında çok fazla var. Ancak makro klima olarak yukaridaki iklimler anlatılır.

  • Devrim

    Allah razı olsun.
    Öabt için o kadar faydalı ki paylaştıklarınız