Dış Kuvvetler- Buzullar

Buzul Aşınım ve Birikim Şekilleri

01-buzul-asindirma-biriktirme-sekilleriKutuplarda ve yüksek dağlar üzerinde yağışlar genellikle kar halinde olur. Sıcaklık çok düşük olduğu için yağan karlar erimeden üst üste birikir. Biriken bu karlara toktağan (kalıcı) kar denir. Yaz ve kış karla örtülü olan böyle yerlerin alt kısımlarına ise, toktağan (kalıcı) kar sınırı adı verilir. Enlemin etkisiyle toktağan kar sınırı Ekvatordan Kutuplara doğru azalır. Buzulların etki alanı daha çok kutuplara yakın yerlerdir. Türkiye’nin bugünkü yer şekillerinin oluşmasında en az etkili olan dış kuvvet buzullardır.

Kar örtüsü başlangıçta yumuşak ve gevşektir. Ancak, daha sonra soğuğun etkisi ve yağan karların sıkıştırması ile sertleşir. Buna buzkar denir. Buzkarlar, daha sonra üst üste yağan karların basıncı ile iyice katılaşır ve buzul (Glasiye Buzulu) haline gelir.

Binlerce km2 lik sahaları geniş ve kalın bir örtü gibi kaplayan buzullara örtü buzulu, dağların zirvelerinde oluşan buzullara da takke buzulu denilmektedir. Ülkemizdeki buzullar takke buzulu şeklinde görülmektedir.

Türkiye’deki buzul dönemi, dördüncü jeolojik zamanda, Dünya’daki iklim değişmelerine bağlı olarak başlamıştır. Bu devirde özellikle ülkemizin yüksek yerleri buzullaşma olaylarına sahne olmuştur. Bundan dolayı, 2200 m. den daha yüksek olan dağlarımızda buzulların oluşturduğu şekillendirmelere rastlanır.

Buzul Çeşitleri

Sirk Buzulu: Yüksek dağlık alanlardaki küçük çukurlukları dolduran buzullardır. Yurdumuzda bazı yüksek dağlık bölgelerde vardır. Ör: Cilo (Buzul Dağı) Sat, Ağrı, Tendürek, Süphan , Kaçkar, Erciyes, Uludağ, Beydağları, Geyik Dağları, Bolkar , Binboğa dağları gibi.

02-sirk-buzulu

Vadi Buzulu: Bir yamaç içine birikmiş ve zamanla bu vadiyi genişletmiş buzullara denir.

03-vadi-buzulu

Vadi Buzuluna Dünya’dan Örnekler:
Fransa’daki Mer de Glace (Buz denizi),
İsviçre’deki Aletsch Buzulu,
Alaska’daki Bering Buzulu.

Takke Buzulu: Yüksek dağların üst kısmında oluşan buzullardır. Ör: Ağrı dağında olduğu gibi

04-takke-buzulu

Örtü Buzulu: Kutup bölgelerinde görülür. Antarktika ve Grönland’da olduğu gibi. Örtü buzulu denize doğru ilerleyerek kırılabilir. Bu şekilde deniz içerisinde yüzen büyük buz kütlelerine Aysberg (Buz Dağı) denir.

05-ortu-buzulu

Bankiz: Kutuplara yakın bölgelerdeki deniz yüzeyinin buz tutmasıyla oluşan kalın buz tabakasına (1 – 2 metre civarında kalınlığa sahiptir.)

06-bankiz

Buzulların Aşındırma Şekilleri

Buzul Vadisi: Buz örtüleri altında kalmış olan bölgelerde, buzun yatağını aşındırıp derinleştirmesi sonucunda oluşan “U” şeklindeki vadilerdir.

07-buzul-vadisi

Hörgüç kaya: Ana kayanın buzullar tarafından işlenmesi sonucunda oluşan kaya tepeleridir.

08-horguc-kaya

09-buzul-sekilleri10-horguc-kaya

Sirk Çanağı (Buz Yalağı): Dağ yamaçlarındaki bazı buzulların, bulundukları alanı aşındırmasıyla oluşan çanaklardır. Buzullar bazen eriyince bu çanaklar sularla dolarak sirk göllerini meydana getirirler.

11- sirk-canagi-buz-yalagi

Buzulların Biriktirme Şekilleri

Moren (Buzultaş): Buzulların aşındırdıkları malzemeleri biriktirmesiyle oluşurlar. Ortalama kalınlıkları 50 – 60 m kadardır.

12-moren-buzultas

Sander (Ovası) Düzlüğü: Eriyerek çekilen buzul sularının oluşturduğu düzlüklerdir.

13-sander-ovasi-duzlugu

Türkiye’de, buzulların aşındırma şekilleri, en çok aşağıdaki dağlarımızda görülür:
1.Toroslar’da, Bey Dağları, Sultan Dağları, Bolkar Dağları ve Aladağlar
2.Göller Yöresi’nde, Davras ve Dedegöl Dağları
3.Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Mescit, Yalnızçam, Bingöl, Buzul, Süphan, Sat ve Ağrı Dağları
4.İç Anadolu Bölgesi’nde, Erciyes Dağı
5.Marmara Bölgesi’nde, Uludağ
6.Karadeniz Bölgesi’nde, Kaçkar ve Giresun Dağları

Sevebilirsin...