Harita Çeşitleri

harita-cesitleri-nelerdir

Harita Çeşitleri

1. Ölçeklerine Göre Haritalar

a) Büyük Ölçekli Haritalar: Ölçeği, 1/20.000 ile 1/200.000 arası olan haritalardır. Planlar ölçekleri, 1/1000 ile 1/20,000 arasında olan en ayrıntılı haritalardır ve büyük ölçekli haritalar içerisinde yer alır.

b) Orta Ölçekli Haritalar: Ölçeği, 1/200.000 ile 1/500.000 arası olan haritalardır.

c) Küçük Ölçekli Haritalar: Ölçeği, 1/500.000’den küçük olan haritalardır. Bu haritalar fazla ayrıntılı bilgi vermez. Atlaslar, eğitim ve öğretim amacına yönelik değişik konuları kapsayan çok küçük ölçekli haritaların bir araya getirilmesiyle oluşmuş kitaplardır. Ölçekleri 1 / 1.100.000’dan daha küçüktür. Dünya’nın tümünü, kıtaları veya ülkeleri gösterirler.

Not: Ölçekler isimleri itibariyle çok karıştırılan bir konudur. Genellikle büyük ve küçük ölçekli haritalar karıştırılır. Büyük ölçekli haritaların ölçek paydası küçük, Küçük ölçekli haritaların ölçek paydası büyüktür. Buna dikkat edilmesi yanılgıyı önleyecektir. Başka bir ayrımda şöyle yapılabilir. Büyük ölçekli haritalar düzlemde veya duvarda büyük görünürken, küçük ölçekli haritalar düzlemde veya duvarda küçük görünür.

Büyük Ölçekli Haritaların Özellikleri

• Ölçeğin paydasındaki sayı küçüktür.
• Küçültme oranları azdır.
• Ayrıntılı bilgi verir.
• Hata oranı azdır.
• İzohips aralık değeri azdır.
• Çizimi yapılan gerçek alan küçüktür.
• Aynı alanı gösteren küçük ölçekli haritaya göre harita boyutları büyüktür.

Küçük Ölçekli Haritaların Özellikleri

• Ölçeğin paydasındaki sayı büyüktür.
• Küçültme oranları fazladır.
• Ayrıntı azdır. Genel özellikleri gösterir.
• Hata oranı fazladır.
• İzohips aralık değeri büyüktür.
• Çizimi yapılan gerçek alan geniştir.
• Aynı alanı gösteren büyük ölçekli haritaya göre haritanın boyutları küçüktür.

Topografya haritaları; yeryüzü şekillerini izohips yöntemiyle ayrıntılı olarak gösteren büyük ölçekli haritalardır. Topografya haritalarında yeryüzü şekillerinin yanında madenler, ulaşım yolları gibi birçok özellik gösterilir. Dolayısıyla bunlara askeri amaçlı haritalar da denir.

2. Kullanım Amaçlarına Göre Haritalar

a) Fiziki Haritalar: Yeryüzünün fiziksel özelliklerini, yer şekillerini, iklimini, bitki örtüsünü, denizleri, akarsuları vs. gösteren haritalardır.

Fiziki Haritalar Hangi Amaçlarla Kullanılır?

Fiziki Haritalarda eş yükselti eğrileri bulunduğu için, diğer haritalardan farklı olarak;

  • Yüksekti bulmak,
  • Derinlik bulmak,
  • Eğim Hesaplamak,
  • Profil Çıkarmak,
  • Gerçek Alan Hesaplamaları yapmak,
  • Dağlık veya Düzlük alanları tespit etmek,
  • Yeryüzü şekillerini ayırt etmek mümkündür.

turkiye fiziki haritasi

Gerçek Alan: Yükselti ve derinliklerin de dikkate alınarak alanın hesaplanmasıdır. İzdüşüm alan ise bu yükselti ve derinliklerin dikkate alınmadan, sıfır metre yükseltiye göre alanının hesaplanmasıdır. Eğer gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki farkın fazla olduğundan bahsediliyorsa o bölge engebeli ve dağlık sayılır (Türkiye, İran, Afganistan vb.). Gerçek alan ile İzdüşüm alanı arasındaki fark az ise o bölge yeryüzü şekilleri açısından sade ve düzlüktür denilebilir (Hollanda, Libya, Suudi Arabistan vb.)

b) Beşeri ve Ekonomik Haritalar: Nüfusun dağılışını ve özelliklerini, ekonomik etkinlikleri, yer altı ve yer üstü kaynaklarının dağılışını gösteren haritalardır.

tarimsal-urt-harit

c) İdari ve Siyasi Haritalar: İdari bölünüşleri il, ilçe, köy, ülke sınırlarını gösteren haritalardır.

(Ayrıntılı görmek için üzerine tıklayabilirsiniz.)

d) Özel Haritalar: Belirli bir konu için hazırlanmış, genellikle işin uzmanları tarafından kullanılan ve okunabilen haritalardır. Bu haritalardan bazıları şunlardır:

Araziden Yararlanma Haritaları: Bir bölgede arazinin nasıl kullanıldığını gösteren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla ekili-dikili alanların, çayır ve mera alanlarının, orman alanlarının, bölünüşü ile kayalık, bataklık gibi kullanılmayan alanlar hakkında bilgi edinilir. Tarımın türü ve tarım ürünleri de bu haritalarda gösterilir.

Ekonomi Haritaları: Dünya’nın bütününün ya da bir bölümünün ekonomik özelliklerini gösteren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla endüstri kuruluşlarının türü, sayısı, dağılışı, çalışanların sayısı hakkında bilgi edinilir.

Hidrografya Haritaları: Bir bölgenin su potansiyeli (akarsular, göller, yeraltı suları, kaynaklar) hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla akarsuların drenaj tipi, akım miktarı, kanallar, göl sularının özellikleri, yeraltı sularının türü, kaynakların türü sayısı ve verimlilik derecesi hakkında bilgi edinilir.

İzoterm Haritaları: Bir bölgede, eş sıcaklıktaki noktaları birleştiren eğriye izoterm denir. İzotermler yardımıyla çizilen izoterm haritalarından, bir bölgedeki sıcaklık dağılışı hakkında bilgi edinilir. Sıcaklık dağılışını daha iyi gösterebilmek için, bu haritalar sıcaklık basamaklarına uygun olarak renklendirilir. Sıcak yerler için kırmızının tonları soğuk yerler için mavinin tonları kullanılır.

Jeomorfoloji Haritaları: Bir bölgedeki şekillenme süreci yani iç ve dış güçlerin etkisiyle oluşan yer şekilleri hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalarda faylar, yamaçlar, vadi türleri, birikinti konileri, sekiler, ovalar ve daha bir çok yer şekli taranarak gösterilir. Yer şekillerinin kolay ayırt edilmesi amacıyla bu haritalar renklendirilir.

Nüfus Haritaları: Dünya’nın bütününde ya da bir bölümündeki nüfusun dağılışı ve özellikleri hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalarda nüfus dağılışı noktalama ile gösterilir. Nüfus yoğunluğu haritaları ise renklendirilir.

Toprak Haritaları: Bir bölgenin toprak özellikleri ve dağılışları hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalardan, yetiştirilecek ürünlerin belirlenmesi, buna bağlı olarak topraklardan daha iyi verim alınabilmesi gibi bir çok konuda yararlanılır.

Atlas: Değişik konuları kapsayan çok küçük ölçekli haritaların derlenerek kitap hâline getirilmiş şekline denir.
Duvar haritaları: Değişik konuları kapsayan büyük ölçekli haritalardır.

Sevebilirsin...

  • ilayda

    hocam bir yanlış yok mu şu ölçek konusunda benim biraz kafam karıştı nasıl küçük ölçekli haritaların ölçek paydası büyük oluyor.tanımda öyle dememişsiniz ama özelliklerinde öyle yazıyor

    • Çok basit anlatacağım. Aynı kağıdı 2’ye mi yoksa 4’e mi katlarsan daha büyük kalır? tabiki 2’ye 1/2 büyük ölçekli, 1/4 küçük ölçekli. Ölçek haritadaki küçültme oranıdır, küçültme büyüdükçe (sayı) harita küçülür.

      • Berivan

        Hocam fiziki haritalarda herhangi bir ilin izdüşüm alanı mı belirlenir gercek alanı mı

        • Fiziki haritalarda il sınırları pek gösterilmez. İl sınırları idari haritalarda gösterilir ve ancak izdusum alanı hesaplanabilir.

          Fiziki haritalarda il sınırları gösterilse de yine ancak izdusum alanı hesaplanır. Eğer harita sayisallastirilmis ise (cbs) gerçek alanda hesaplanabilir. Ancak normal bir fiziki haritada gerçek alan hesaplanamaz.

  • Yagmur Güler

    hocam çözer misiniz?

    • 2 yolla çözebilirsiniz.

      1. Yol

      1. Haritadan
      Gu = hu × öp
      Gu = 2 (m) × 1 000 000
      Gu = 200 (cm) × 1 000 000
      Gu = 200 000 000 (5 sıfır sil)
      Gu = 2000 km

      2. Haritadan
      Hu = gu / öp
      Hu = 2000 / 2 000 000 (5 sıfır silip km yaparsak)
      Hu = 2000 (km) / 20
      Hu = 100 cm
      Hu = 1 metre cevap

      2. Yol
      Mantık olarak
      Ölçek 2 kat büyürse uzunluklar 2 kat küçülür.
      1 / 500 000 => 4 metre
      1 / 1 000 000 => 2 metre
      1 / 2 000 000 => 1 metre
      1 / 4 000 000 => 0.5 metre olur.

      • Yagmur Güler

        teşekkür ederim 🙂

  • Yagmur Güler

    1-plan
    2-kroki
    3-harita
    Yukarıdakilerden hangilerinde ölçek bulunmaz?
    Ben cevabı 1 ve 2 dedim ama cevap 3 cevaplarda ?

    • Plan çok büyük ölçekli haritadir Ölçek var.
      Kroki kabataslak çizimdir ölçeği yoktur.
      Haritada zaten bulunur.
      Sadece 2

  • Yagmur Güler

    hocam? :/

    • 1 / 25 000 demek
      1 cm = 0.25 km eder demektir.o zaman
      4 cm = 1 km eder.
      Cevap 4 cm

  • Yagmur Güler

    Hocam ben size bir anda 2 3 soru soruyorum ama sorun olur mu ? 🙁

    • Sorun yok. İstediğiniz kadar soru sorabilirsiniz ama musaitsem çözebilirim

      • Yagmur Güler

        teşekkür ederim 🙂

  • hzrlk

    Hocam Hülya arkadaşımızın sorduğu soru benim de aklıma takıldı ayrıca bir sorum daha olacak çözdüğüm bir soruda tarım alanları beşeri haritalardan yararlanılarak belirlenemez deniliyor beşeri ve ekonomik haritaları ayrı mı almamız gerekiyor genellikle birlikte verilmiş ?

    • Tarım alanları genelde toprak haritalarından oluşturulur ve ortaya çıkan haritaya ( tarım alanları) kimse beşeri harita değildir diyemez. Çünkü tarım kendi başına bir beşeri (insanlar tarafından yapılan) bir faaliyettir. Tarım coğrafyada iki anlamda kullanılır. Birincisi sadece toprağı ekip biçme anlamı taşırken ikincisi; tarım, hayvancılık, ormancılık, medencilik ve balıkçılığı da kapsar.

      Beşeri ve ekonomik haritalar ayrı düşünülmez, beşeri genel bir başlık iken bunun altında ekonomik haritalar yer alır.

  • Fiziki haritalarda siyasi sınırlar ( il, ilçe veya ülke gibi) bulunmayabilir ancak fiziki faritalar üzerine siyasi sınırlar işlenerek veya üzerine çakıştırarak alan hesaplaması yapılabilir. Alanın kare, dikdörtgen veya üçgen gibi orantılı şekiller olmasına da gerek yoktur.

  • Ecem Kaya

    Siyasi ve idari haritalar yön bulma, profil çıkarma, alan hesaplama, konum belirleme, uzunluk hesaplamalarında hangisi için elverişli değildir

    • Siyasi ve idari haritalarda;
      + Yön bulunur,
      + Alan hesaplanır,
      + Konum belirlenir,
      + Uzunluk hesaplanır. Asında bu dördü bütün haritalarda yapılabilir.

      – Profil çıkartma ise sadece üzerinde izohipslerin olduğu Fiziki haritalarda çıkartılabilir

      İyi çalışmalar

      • Ecem Kaya

        Teşekkürler hocam

  • hilalaksu

    hocam topografya haritaları büyük ölçekli değil mi

    • Topografya haritalarının amacına göre büyük olcekliside küçük ölçekliside bulunur.

  • ebru46

    Kadirhoca iklim haritaları nedir?

    • Tür olarak mı
      Tanım olarak mı
      Hangi açıdan olduğunu biraz daha açar mısınız