Haritalarda Koordinat Sistemini Anlamak

Gelen bazı sorulardan anladım ki öğrenciler koordinat sistemini anlamakta, sorularını çözmekte bir hayli zorlanmaktadır. Bu yazımızın sonunda umuyorum ki kafanızdaki soru işaretleri tamamen cevap bulacak.

Öncelikle koordinat sistemi aşağıdaki ilk resimde göründüğü gibidir.

Verilen çizimler üzerinde bilmemiz gereken kuralları tek tek açıklarsak;

koordinat-sistemi-01

Kural 1: Dünya’nın tam ortasından doğu – batı yönünde uzanan ve Dünyayı iki eşit parçaya bölen çizgiye Ekvator denir. Enlem derecesi sıfırdır (0). Ortadaki kırmızı kalın çizgi ile gösterilmiştir.

Kural 2: Ekvatorun kuzeyinde (yukarısında) bulunan ve mavi ile gösterilen alana KYK (Kuzey yarım küre), Ekvatorun güneyinde (altında) bulunan ve kırmızı ile gösterilen alana GYK (Güney Yarım Küre) denir.

Kural 3: KYK’de 90 adet, GYK’de 90 adet olmak üzere toplamda 180 adet paralel dairesi bulunur.

Kural 4: Ekvatordan kuzeye veya güneye gidildikçe paralellerin dereceleri büyür. Size 2 paralel ve dereceleri verilmişse hangi yöne doğru derece artıyorsa o alan o yarım kürededir.

paraleller-hangi-yarimkurede

Kural 5: Yukarıdaki şekilde ve sorulan sorularda paralellerin boyları eşit gösterilse de paralellerin boylarının kutuplara doğru kısaldığını aklımızdan çıkarmamalıyız. (En çok hata yapılan noktalardan biridir.)

koordinat-sistemi-02

  • En uzun paralel ekvatordur.
  • Paralellerin uzunlukları kutuplara (90) doğru kısalır.
  • 10 kuzey paraleli, 20 kuzey paralelinden daha uzundur.
  • 80 güney paraleli, 90 güney paralelinden daha uzundur.
  • Her iki yarım kürede aynı derecede olan paralellerin boyları aynıdır.
  • 10K = 10G, 20K = 20G, 30K = 30G … 80K = 80G, 90K = 90G
  • Paraleller arası mesafe eşittir. Ardışık iki paralel arasındaki mesafe 111 km’dir.
  • 10K ile 20K arası mesafe 10 x 111 = 1110 km’dir. (Aynı tarafta olanlar çıkarılır. G – G, K – K)
  • 10K ile 10G arası mesafe 20 x 111= 2220 km’dir.(farklı tarafta olanlar toplanır. G + K, K + G)
  • 90 derece kuzey ve güney paraleli aslında bir noktadır. (0 km)

Yukarıdaki kurallar daha çok paraleller ile ilgiliydi. Birazda meridyenlerle (boylam) ilgili kurallara bakalım;

Kural 6: Meridyenler arası mesafeler sabit değildir. Ekvatordan kutuplara doğru meridyenler arası mesafe daralır, kutuplarda bütün meridyenler birleşir. Bunu bir şekil üzerinde sorularla açıklayalım.

paralel-meridyen

Soru 1: Yukarıda şekil üzerinde bulunan siyah noktalardan hangisinin arası en geniş, hangisinin arası en dardır?

Cevap: Noktalar 0 ile 10 derece boylamları arasında olup aralarında 10 ar derece aralık bulunmaktadır. Ancak Ekvatordan kutuplara doğru aralarının daraldığını bildiğimiz için; En geniş 3, en dar olanın ise 1 ve 5 olduğunu söyleriz. Ekvatorda her boylam arası 111 km iken kutuplara doğru bu mesafe daralır.

Soru 2: 1, 2, 3, 4 ve 5 aralıklarının uzunlukları (mesafeleri) için ne söyleyebiliriz.

Cevap: 3 aralığı en fazla, 2 ve 4 daha dar ve birbirine eşit, 1 ve 5 eşit ve mesafe olarak en az olanıdır.

Soru 3: A, B, C, D, E, F, G ve H alanlarından en geniş ve dar olanları hangileridir.

Cevap: Taralı alanlar yine benzer gibi görünse de boylamlar arasının daraldığını hatırlayarak söyle deriz;

A, D, H ve E alanları birbirine eşit ve diğer alanlara göre daha küçüktür.

B, C, G ve F alanları birbirine eşit ve diğerlerinden daha geniştir.

Başka bir örnekte sizden gelen sorulardan bir tanesi;

soru-enlem-boylam

Yukarıdaki şekilde enlem ve boylam dereceleri verilen K merkezi için;

I. Ekvatora ve başlangıç meridyenine uzaklığı aynıdır.
II. Çizgisel hızı ekvatordan azdır.
III. Cisimlerin gölgeleri hiç bir zaman sıfır olmaz.
IV. Yıl içinde dört mevsimi yaşar.

yargılarından hangileri söylenemez?

Bu soruda cevap I’dir. Yukarıda anlattıklarımı okuduysanız üzerinde durduğum nokta hep aynı. Boylamlar düz ve birbirine paralel gibi gösterilse de gerçekte kutuplara doğru daralır. Bunu gözden kaçırdınızmı ( ki genelde kaçırılıyor ve ÖSYM bunu iyi biliyor) soruyu da kaçırırsınız. Aslında K başlangıç boylamına daha yakındır, ekvatora ise daha uzak. Sakın anlamadım demeyin sonra.

 

Sevebilirsin...

  • Koordinat sistemi konu anlatımı

  • tuğba

    Yukarıdaki dünya haritası üzerinde verilen yerlerle
    ilgili olarak aşağıda verilen soruları yanıtlayınız? (14P)

    – 1 ve 2 numaralı yerler ………….. çevresinde yer almaktadır.

    – 4 ve 5 numaralı yerler …………. Çevresinde yer almaktadır.

    – ……… ve ……… numaralı yerlerin haritaları silindirik
    projeksiyon ile çizilirse hata oranı en az olur.

    – …….. numaralı bölgenin haritası konik projeksiyon ile
    çizilirse hata oranı en az olur.

    – Düzlem projeksiyon ile çizilirse …… ve …… numaralı
    yerlerin haritalarında en az hata oluşur.

    • 1 – 2 Kutuplar, 4 ve 5 ekvator çevresinde bulunur.
      4 ve 5 numaralı yerler silindirik projeksiyonda en az hata ile çizilen alanlar olur.
      3 numaralı alan konik projeksiyonda çizilirse hata en az olur.

      Son soru hatalı bir sorudur. Düzlem projeksiyon için en iyi en kötü alan olmaz. Dar alanlı olmak kaydıyla dünyanın tamamında çizim yapılabilir.

  • ELİSDA

    18Genç kıvrımlı dağlar, kırık hatları, volkanik etkinlik ve depremler genel olarak bir arada bulunur.

    Aşağıdakilerden hangisi bu duruma neden olan faktördür?

    A)Yerkabuğunun hareketli olması

    B)Yerkabuğunun sial ve simadan oluşması

    C)Dış kuvvetlerin daha etkin olması

    D)İklim koşullarının değişken olması

    E)Toprak örtüsünün kalın olması

  • ELİSDA

    HOCAM BEN YAPTIM ANCAK DOĞRUMU YANLIŞMI EMİN DEĞİLİM SİZE ZAHMET OLMAZSA YAPABİLİRMİSİNİZ

    • 1C, 2E, 3A, 4E, 5D, 6A, 7B, 8A, 9D, 10A, 11E, 12C, 13D, 14B, 15A, 16E, 17B, 18A, 19E, 20C, 21D, 22B, 23C, 24D, 25E

      • ELİSDA

        allah razı olsun hocam 3 yanlışım çıktı
        6.soruya dam demiştim neden mezra hocam anlatırmısını?
        14.sorudada trabzon çevresi yapmıştım daha çok doğu karadeniz bölgesinde değilmiydi hocam neden toroslar ve yakın çevresi
        20.soruyuda anlatırsanız çok mutlu olucam şimdiden allah razı olsun çok teşekkür ederim 🙂

        • 6. Soruda Mezralarda tarım ve hayvancılık faaliyetleri yaygın iken diğerlerinde ağırlık hayvancılık amaçlı kurulan yerleşmelerdir.

          14. Soruda Karstik araziler türkiyede en fazla Akdeniz bölgesinde yaygındır. Toroslarda akdenizdedir.

          20. soruda ise D olacak sayfa altı üste geçerken karıştı galiba. Cevap: Melendiz – Karacadağ yani D pardon….

          Sınavda başarılar Buğra bey…

  • Pingback: Paralel ve Meridyen Derecelerinden Konum Bulmak | KadirHoca.Com()