Hayali Rehberlerimiz; Paralel ve Meridyenler

Hayali Rehberlerimiz; Paralel ve Meridyenler

Paraleller (Enlem)

Ekvatora eşit uzaklıktaki noktaları birleştiren, Dünyayı iki eşit parçaya bölen çizgiye Ekvator, Ekvatora paralel olarak çizildiği düşünülen dairelere ise paralel denir.

paralel-enlem

Paralellerin Özellikleri Nelerdir?

1. Başlangıç paraleli Ekvator’dur ve en büyük paralel dairesidir. (Tam uzunluğu 40.076 km’dir)

2. Paraleller doğu – batı yönünde uzanırlar.

3. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kısalır. Kutuplarda nokta halini alır.

meridenler02

4. Ekvator çizgisinin kuzeyine Kuzey Yarım Küre (KYK) buradaki paralellere Kuzey Paralelleri denir.

5. Ekvator çizgisinin güneyine Güney Yarım Küre (GYK) buradaki paralellere Güney Paralelleri denir.

6. Birer derecelik açılarla çizilirler.

7. 90 tane KYK’de, 90 tane GYK’de toplam Dünya’da 180 adet paralel dairesi bulunur.

8. Bir boylam üzerinde ardışık iki paralel arasındaki mesafe sabit 111 km’dir.   (Bazen öğrenciler ardışık kelimesini anlamadığı için burda açıklama ihtiyacı duyuyorum. 3k enlemi ile 4k enlemi ardışıktır veya 3k enlemi ile 2k enlemi ardışıktır. Ancak 3k ile 5 k ardışık değildir)

9. Bazı paralellerin özel isimleri vardır. Bu meridyenler aşağıdaki şekil üzerinde gösterilmiştir.

ozel-paraleller

 

Enlem:

Enlem ile paralel çoğu zaman birbirinin yerine kullanılsa da aradaki fark şudur. Enlem, paralel çizgilerinin açı cinsinden değeridir. Bu açı, Dünya üzerindeki bir noktanın Ekvator’a olan uzaklığının açısıdır. Bu açı değeri derece (0), dakika ( ‘ ) ve saniye ( ” ) olarak ifade edilir. 523′ 47” gibi. 1 derece = 60 dakika, 1 dakikada = 60 saniyedir.

Aynı Enlem Üzerindeki Merkezlerin Ortak Özellikleri;

  • Ekvator’a ve kutuplara eşit uzaklıktadırlar.
  • Güneş ışınlarını aynı açıyla alırlar.
  • Gece-gündüz süreleri birbirine eşittir.
  • Dünyanın çizgisel dönüş hızı aynıdır.
  • Aynı iklim kuşağındadırlar. Fakat aynı iklim özelliği görülmeyebilir (özel konumdan dolayı).

Enlem Yeryüzünde; (Enlem etkisi sıcaklık konusunda detaylı olarak anlatılacaktır)

  • Güneş ışınlarının düşme açısı Ekvatordan kutuplara doğru daralır.
  • Işınların atmosferde tutulma miktarı Ekvatordan kutuplara doğru artar.
  • Güneşin ufuk düzlemi üzerindeki yüksekliği kutuplara doğru düşer. (Güneş daha alçaktaymış gibi görünür)
  • Cisimlerin gölge boyu, Ekvatordan kutuplara doğru uzar.
  • Gece – gündüz süreleri Ekvatordan kutuplara doğru uzar. Kutuplarda 6 ay olur.
  • Gece ile gündüz arasındaki süre farkı Ekvatordan kutuplara doğru artar. Ekvator’da gece – gündüz arasındaki fark yıl boyunca sıfır (24 saat gece – 24 saat gündüz) iken, kutuplara doğru gece ile gündüz arasındaki fark 6 ayı bulur.
  • Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık azalır.
  • Kalıcı kar alt sınırı Ekvatordan kutuplara doğru düşer.
  • Orman üst sınırı Ekvatordan kutuplara doğru düşer.
  • Tarım üst sınırı Ekvatordan kutuplara doğru düşer.
  • Yerleşme üst sınırı Ekvatordan kutuplara doğru düşer.
  • Deniz sularının tuzluluğu Ekvatordan kutuplara doğru azalır.
  • Bitki örtüsünün tür ve çeşitliliği Ekvatordan kutuplara doğru azalır.
  • Hayvan tür ve çeşitliliği Ekvatordan kutuplara doğru azalır.
  • Toprak türlerini etkiler. (İklim değişimine bağlı olarak)
  • Tarım ürünlerini etkiler,
  • Akarsu rejimlerini etkiler,
  • İnsanların yerleşme biçimlerini ve yaşam tarzlarını etkiler enlem.

Meridyenler (Boylam)

Bir kutuptan, diğer kutba doğru uzanan ve diğer bütün paralelleri 90 derecelik dik açılarla kesen hayali çizgilerdir.

Meridyenler

Meridyenlerin Özellikleri Nelerdir?

1. Başlangıç meridyeni İngiltere’nin Greenwich gözlem evinden geçen meridyendir. Derecesi 0 (sıfır)

  • Not: Başlangıç meridyeni 1875 yılında ABD’nin Washington kentinde düzenlenen Uluslararası Meridyen Konferansında oy birliği ile kabul edilmiştir. Başlangıç meridyeninin İngiltere üzerinden geçmesinin sebebi o dönemde denizlerdeki gemilerin yarısına yakınının başlangıç meridyeni olarak Greenwich’i kullanıyor olmasıdır.

2. Meridyenler kuzey – güney yönünde uzanırlar.

3. 180 tane doğu, 180 tane batıda toplam 360 tanedirler.

4. Meridyenlerin dereceleri başlangıç meridyeninden doğuya ve batıya gidildikçe büyür. (0 ve 180 derece enlemleri ortaktır.)

5. Boyları birbirlerine eşittir. Kutuplarda birleşirler.

6. Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı sabit 4 dakikadır.

7. Ardışık iki meridyen arası mesafe sadece ekvatorda 111 km olup, kutuplara doğru gidildikçe bu mesafe azalır. Örneğin;

  • Ekvatorda, 111 km,
  • Dönenceler civarında 100 km,
  • Türkiye’de 85 km,
  • Kutup dairelerinde 47 km,
  • Kutup noktalarında ise 0 (sıfır) km’dir.

8. Aynı paralel üzerinde boylamlar arası mesafe değişmez. Örneğin aşağıdaki çizimde 60 enlemi üzerinde boylamlar arası 55 km iken, 45 derece enleminde her boylam arası 78 km’dir. Boylam aralığının mesafesi biliniyorsa bunu 360 ile çarparak paralelin toplam uzunluğuna da ulaşabiliriz. örneğin 60 paralelinin toplam uzunluğu 360 x 55 km kadardır gibi.

boylamlar-arasi-mesafe

9. Her meridyenin tam karşısındaki meridyene anti meridyen denir. Meridyen ile anti meridyenin açı değeri toplamı 180 derece olup Doğu boylamlarının anti meridyeni Batı, Batı meridyenlerinin anti meridyeni Doğu boylamı olur. Örneğin;

  • Ekvator’un (0) ——– Anti meridyeni (180) (0 + 180 = 180)
  • 30 Doğu boylamı —– Anti meridyeni (150 Batı) (30 + 150 = 180)
  • 45 Batı Boylamı —— Anti meridyeni (135 Doğu) ( 45 + 135 = 180)
  • 90 Batı Boylamı —— Anti meridyeni ( 90 Doğu ) ( 90 + 90 = 180 gibi)

10. Aynı meridyen üzerinde bulunan  bütün noktaların;

  • Yerel saatleri,
  • Öğle vakitleri,
  • Başlangıç boylamına olan açısal uzaklıkları, (gerçek uzaklıkları değil !!! ) aynıdır.

Sevebilirsin...

  • Faruk Akdeniz

    Saolun hocam allah razi olsun

  • yaren

    anı meridyen derken?

  • OGUZHAN

    çok sağolun sınava çalıştım rahatca sayenizde

  • Özde karakaş

    çok sağolun hocam.

  • nihal uğur

    hocam benim anlamadıgım şeyler:1.yerel saat ne demek hocam internetten araştırdım ve güneşin saat 12 de tepe de olma durumu gibi bir yazı çıktı yani aynı boylam üzerinde güneş aynı anda tepede olup ve saat 12 olması demekmiş ama ben bu yazıyı tam anlayamdım bana daha net açılarmısınız birde hocam aynı boylam üzerinde aynı anda güneş dogup batmaz ise örnegin 2 tane merkez olsun 2 side kuzey yarım küre x merkezinde güneş daha erken dogup daha erken batarsa öglen vakti daha hızlı yaşanmaz mı ve tam aksine y merkezide x merkezine göre daha geç dogup daha geç batıyor ee ozaman bu merkezin 12 olması için daha uzun bir süre yok mu yani ikiside nasıl aynı anda oluyor güneş ve saat aynı anda 12 oluyor. ve neden aynı boylam üzerinde aynı anda güneş dogup batmıyor hocam uzun yazdım ama kusur bakmayın bunu örnekle açıklarsanız sevinirm şimdiden teşekkürler hocam

  • nazlı

    hocam yardımcı olur musunuz?

    • Cevap A dır. Çünkü dünya Kutuplar dan basık ekvatordan siskincedir ve dünyanın bu şekline geoit denir. Dünyanın şeklinin sonuçlarına bakabilirsiniz.

      • nazlı

        teşekkürler..

  • Sevilay Çelik

    Çok zorladım ama yapamadım tekrar sormak durumunda kaldım.. Kusura bakmayın

    • C – D arası mesafe;

      80 – 65 = 15
      15 x 111 = 1665 km’dir.

      B ve C arası mesafe;

      40 – 0 = 40
      40 x 111 = 4440 km’dir.

      4440 + 1665 = 6105 km olur.

      Toplam yol 7380 km ise bundan 6105 km çıkartırsak kalan A-B yolu olur.

      7380 – 6105 = 1275 km

      Direkt olarak A-B yolunun uzunluğunu bulamayız. Çünkü A ve B noktalarının üzerinde bulunduğu enlemde ardışık iki boylam arası mesafe bilinemez. 111 km kuralı ekvator ve enlemler arasında işler.

  • zeynep

    Yılın farklı tarihlerinde güneşin dünyaya dik düştüğü yerler değiştiği halde(dönenceler arası) ekvatordan kutuplara gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının düştüğü genellemesi nasıl yapılabilir.Üstelik buna bağlı olarak sıcaklığın değiştiği söyenir.Sıcaklık üzerinde güneşin geliş açısı haricinde farklı faktörlerde etkili değil midir?

    • İstisnalar kaideyi bozmaz esasına dayalı olarak bu genelleme yapılabilir. Burada belli zamanları düşünmek yerine yıllık genel ortalama dikkate alınmıştır. Siz sadece yaz mevsimini düşünürseniz örneğin kyk de ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık ilk önce artar daha sonra düşer. Ama burada göz ardı ettiğiniz kış mevsimi dir. Yaz ve kış ortalamaları dikkate alındığında bu genellemeyi rahatlıkla yapabiliriz. Sıcaklık ekvatordan kutuplara doğru azalır. Başka faktörler tabii ki sıcaklık üzerinde etkilidir. Örneğin ekvatoral kuşakta yüksek dağların bulunduğu yerlerde sıcaklıklar düşüktür. Ancak bu genelleme yapmamızı engellemez. Çünkü yüksek alanlar oldukça azdır.