Epirojenez (Kıta Oluşumu)

Epirojenik hareketler: Yerkabuğunun geniş alanlarında görülen çok uzun sürede gerçekleşen alçalma ve yükselmeler şeklinde meydana gelen kıta oluşum hareketleridir. Yer kabuğu yükseldiğinde karalaşır, alçaldığında deniz altında kalır.

Kabuğu oluşturan levhalar manto üzerinde denge halindedir. Bu dengeye izostatik denge denir. Bu denge bozulunca epirojenik hareketler oluşur.

İzostatik dengeyi bozan faktörler:

1) Karalarda aşınmanın, denizlerde birikmenin fazla olması,

2) İklim değişmeleri,( Aynı şekilde yine büyük iklim değişiklikleri sonucu oluşan buzullaşma ile milyonlarca tonluk ağırlık birikmektedir. Ayrıca sıcaklık artınca eriyen buzullar sonucu karalar hafiflemektedir.)

3) Dağ oluşumu hareketleridir.

4) Volkanizma olayları(Karalardaki volkanik olaylar sonucu çıkan milyonlarca tonluk materyal, karaların yükünü arttırmaktadır.) Bu olaylar sonucunda kıyı çizgisi yer değiştirir. Ağırlığı artan sahalar çökerken, hafifleyen sahalar yükselir.

NOT: Epirojenez yeryüzünü en uzun sürede şekillendiren iç kuvvettir.

Epirojenez sonucunda;

1) Jeoantiklinal (kıta) ve jeosenklinal (okyanus tabanı) meydana gelir.

jeoan

2) Deniz ilerlemesi (Transgresyon) ve deniz gerilemesi (Regresyon) meydana gelir.

 Transgresyon: Epirojenez sırasında deniz tabanlarının yükselmesi veya karaların çökmesiyle deniz seviyesi yükselir ve karalara doğru ilerler. Bu olaya deniz ilerlemesi ya da transgresyon denir.

transgresyon

Regresyon: Epirojenez sırasında karaların yükselmesi veya deniz tabanlarının çökmesiyle deniz suları çekilir. Bu olaya da regresyon ya da deniz gerilemesi denir.

regresyon

 Dünyadan epirojeneze örnekler:

1.İskandinav yarımadasındaki kalın buzulların erimesiyle hafifleyen yarımada, her yıl, 5cm.yükselir.  2.Hollanda çevresi alçalır.

3.Tokyo deprem olmadığı zaman yılda 2 cm çöker.

4.Venedik yılda 4 mm. alçalır.

5.Gröndland ve Antarktika kalın buzullardan dolayı mantoya gömülmüştür.

Kıyı Taraçası

kıyı-taracasi

Epirojenez faaliyetleri sonucunda değişen deniz seviyesi kıyılarda farklı seviyelerde aşınımların oluşmasına neden olur. Yukarıdaki şekilde görüldüğü üzere kıyıda meydana gelen basamaklı yapılara kıyı taraçası veya kıyı terası isimleri verilir.

Türkiye’de epirojenez: Anadolu bu hareketlerle, özellikle Ege ve İç Anadolu 10–15 milyon yıldan beri yükselirken Karadeniz ve Akdeniz havzası Karadeniz ve Akdeniz deniz tabanları çökmekte yani bu denizler gittikçe derinleşmektedir.

Türkiye’de yüksek ova ve platoların yaygın olmasının nedeni: 3.zaman sonları, 4.zaman başlarında Anadolu yarımadasının bütünüyle yükselmesidir.

tr_epirojenez

Sevebilirsin...

  • Tugçe

    Çok güzell :))

  • Burak

    Hocam iç kuvvetlerin hepsini bulamadım. Sitede yok mu acaba?

  • Başak ÇEVRE

    Hocam faydalı bilgileriniz için öncelikle teşekkür ederiz. Karalardaki aşınma sonucunda karaların yükseltisi gitgide azalarak denizler karaların üzerine ilerlerse denizde transgresyon olur ise; aşındırma sonucu bu gerçekleştiği için dış kuvvet sonucunda epirojonez olayı gerçekleşti denebilir mi?

    • Dünyadaki izostatik dengeyi açıkça bozdugundan epirojenez üzerinde dış kuvvetlerin de etkisi vardır denilebilir. Tek örneği buda değildir. Özellikle İskandinav yarımadası üzerinde çok eski dönemlerde (buzul çağı) biriken buzul tabakası o bölgenin alçalacak transgresyona sebep olmuştur. Bu denge volkanizma sonucunda da bozulabilir. Kısaca verdiğiniz örnek doğrudur. İç ve dış kuvvetler birlikte bu dengeyi değiştirir.