Türkiye’de Ovalar

Türkiye’nin Ovaları

Ova: Deniz yüzeyine göre değişik yüksekliklerde olan az eğimli yerlere verilen isimdir.(1)
Akarsuların taşıdığı alüvyonların birikmesi sonucunda oluşan geniş düzlüklerdir.(2)
Akarsularca yarılmamış olan ve genellikle üzerinde tarımsal faaliyetlerin yapıldığı düzlüklere denir.(3)

Ova resmi fotoğrafı

Ülkemizdeki ovaların genel özellikleri ve bu ovalardan yararlanma yöntemlerini şu şekilde sıralanabilir;

• Önemli tarım ve yerleşim alanlarıdır.
• Akarsu veya göl tortularıyla kaplı oldukları için verimli arazilerdir.
• Ovalar çok sayıda yerleşmelerin bulunduğu ve ulaşımın kolaylıkla sağlandığı sahalardır.
• Yakın çevrelerinde kendilerini sulayan akarsular vardır.
• Maden suları ve sıcak su kaynakları yönünden elverişlidir.
• Yer kabuğunun hareketli zeminlerinde bulundukları için, deprem yönünden tehlikelidirler. Depreme karşı hassas olan bu tür arazilerdeki yerleşim alanları dikkatle seçilmeli ve yapılacak olan konutlar depreme dayanıklı olmalıdır.
• Çevresine göre alçakta olmaları nedeniyle aynı zamanda havza tabanıdırlar.
• Kıyı ovalarımızın büyük bir bölümü delta ovasıdır. Bu yüzden çok verimlidir. İhraç ettiğimiz tarım ürünlerinin çoğu bu ovalarda yetiştirilir.
• Az eğimli olan delta ovalarımızda zaman zaman su taşkınları görülmektedir.
• Koy ve körfez kenarında akarsular tarafından oluşturulan deltalar zamanla buraların dolmasına neden oldukları için bu tür ovaların gelişimi dikkatle izlenmeli ve gereken önlemler zamanında alınmalıdır.
• Türkiye tarımını ayakta tutan ve yönlendiren en önemli yer şekilleridir. Bu yüzden bu tür alanların yerleşimden uzak tutulmasına özen gösterilmelidir. Hızla artan ve gelişen yerleşim alanlarını, sanayi kuruluşlarını ve ulaşım ağını bu alanların dışındaki arazilere yönlendirmek en iyi planlama örneğidir.
• Kıyı bölgelerimizdeki delta ovaları, verimli toprakları ve elverişli iklim özellikleriyle adeta altın üçgen olarak değer kazanmaktadır. Bu nedenle, bu ovalarımızı çok iyi bir şekilde değerlendirerek erozyon ve çeşitli taşkınlardan korunmalıdır.
• Türkiye’nin yüzey şekillerine bağlı olarak ovaların yükseltileri batıdan doğuya doğru artar.

Fiziki haritada ovalar yükseltilerine göre,
• 0-200 metre arası ovalar koyu yeşil,
• 200-500 metre arası açık yeşil,
• 500-1000 metre arası sarı,
• 1000-1500 metre arası turuncu,
• 1500 metre üzerindekiler için kahverengi renkleriyle gösterilirler.

Oluşum Yerine Göre Ovalar

1. Kıyı Ovaları: Deniz kenarlarında meydana gelen (Deltalar) ovalardır.
2. İç Ovalar: İç kesimlerde değişik nedenlerle ve çeşitli yükseltilerde meydana gelen ovalardır.

Türkiye Ova Plato Haritası

Oluşumlarına Göre Türkiye’nin Ovaları

1) Tektonik (Çöküntü) Ovalar: Fay hattına bağlı olarak ortaya çıkan çöküntü alanlarının alüvyonla dolması sonucu tektonik ovalar oluşmaktadır.

Bölgelere göre tektonik ovalar;

  • Marmara Bölgesi: Adapazarı Ovası, Balıkesir Ovası, Bursa Ovası, Mustafa Kemalpaşa Ovası, Ergene Ovası, İnegöl Ovası Marmara bölgesinden bulunan tektonik ovalardır.
  • Ege Bölgesi: Soma ovası, Bergama ovası, Turgutlu ovası, Salihli ovası, Akhisar ovası, tire ovası, Torbalı ovası, Alaşehir ovası, Söke ovası, Ödemiş ovası, Yeni Pazar ovası ve Koçarlı ovası Ege bölgesinde bulunan tektonik ovalardır.
  • Akdeniz Bölgesi: Amik ovası ve Kahramanmaraş ovası Akdeniz bölgesinde yer alan tektonik ovalardır.
  • Karadeniz Bölgesi: Bolu ovası, Düzce ovası, Tosya ovası, Sulu ova, Taş ova, Merzifon ovası, Erbaa ovası, Niksar ovası, Turhal ovası, Zile ovası ve Artova ovası Karadeniz bölgesi tektonik ovaları içinde yer almaktadır.
  • Doğu Anadolu Bölgesi: Malatya ovası, Elazığ ovası, Varto ovası, Hınıs ovası, Karlıova, Iğdır ovası, Elbistan ovası, Erzurum ovası, Erzincan ovası, Yüksekova, Tercan ovası, Pasinler ovası Doğu Anadolu bölgesinde yer alan tektonik ovalardır.
  • İç Anadolu Bölgesi: Konya ovası, Kayseri ovası, Develi ovası, Aksaray ovası, Eskişehir ovası, Çubuk ovası İç Anadolu bölgesinde yer alan tektonik ovalardır.
  • Güneydoğu Anadolu Bölgesi: Ceylanpınar ovası, Suruç ovası, Birecik ovası, Harran Ovası Güneydoğu Anadolu bölgesinde yer alan tektonik ovalardır.
2) Delta Ovaları: Türkiye’nin deniz kıyılarında bulunan bu ovalar, akarsuyun aşındırarak taşıdığı alüvyal malzemelerin deniz kıyısına biriktirmesi sonucu oluşan ova çeşididir.

Bölgelere Göre Delta Ovaları;

  • Ege Bölgesi: Balat ovası (Büyük Menderes ile), Selçuk – Efes ovası (Küçük Menderes ile), Menemen ovası (Gediz ile), Dikili ovası (Bakırçay ile) Ege bölgesinde bulunan delta ovaları içindedir.
  • Akdeniz Bölgesi: Çukurova (Seyhan ve Ceyhan ile) ve Silifke ovası Akdeniz bölgesinde bulunan delta ovalarıdır.
  • Karadeniz Bölgesi: Bafra ovası (Kızılırmak ile) ve Çarşamba ovası (Yeşilırmak ile) Karadeniz bölgesinde yer alan delta ovalarıdır.

Türkiye Delta Ovaları Haritası
3) Karstik Ovalar: Türkiye’nin ovaları içinde bulunan karstik ovalar, diğer adıyla polye ovaları, karstik arazilerin yaygın olduğu bölgelerde çözülmeye bağlı olarak bulunan ova çeşididir. Genellikle verimsiz olan karstik ovaların en fazla bulunduğu bölge Akdeniz bölgesidir. Karstik ovalara gölova da denilmektedir.

Karstik arazi, eriyebilen kayaçlardan oluşan arazi demektir. Kireçtaşı (Kalker), Alçıtaşı (Jips) ve Kayatuzu gibi kayaçlar karstik arazinin yapısını oluşturan kayaçlardır.

  • Tefenni Ovası,
  • Acıpayam Ovası,
  • Korkuteli Ovası,
  • Muğla Ovası,
  • Kestel Ovası
  • ve Elmalı Ovası Türkiye’de bulunan karstik ovalara örnek olarak verilebilir.
4) Eski Göl Yeri Ovaları: İç Anadolu bölgesinde yaygın olarak bulunan bu ova çeşidi, göl olan yerlerin sularının zamanla çekilmesiyle oluşan çanakların, sel ve akarsuların taşıdığı alüvyal malzeme ile dolması sonucu oluşmuştur.

5) Lav Örtüsü Ovaları: Volkanizmanın hareketleri sonucu ortaya çıkan ovalardır. En yaygın Doğu Anadolu bölgesinde bulunur.

  • Muradiye Ovası,
  • Malazgirt Ovası ve
  • Çaldıran Ovası lav örtüsü ovalarına örnektir.
6) Dağ Eteği Ovaları: Türkiye’nin ovaları içinde inceleyeceğimiz son ova çeşidi olan dağ eteği ovaları, dağlık bölgede taşınan malzemelerin dağın eğiminin azaldığı dağın eteklerinde olduğu yerlerde birikmesi sonucu ortaya çıkan ovalardır.
  • Bursa Ovası,
  • Akşehir Ovası ve
  • İnegöl Ovası dağ eteği ovalarına örnek olarak verilebilir.

Sevebilirsin...