Türkiye’de Platolar

Türkiye’nin Platoları

Platolar, çevresine göre yüksekte kalan ve akarsular tarafından derin vadilerle parçalanmış geniş düzlüklerdir. Türkiye’de platolar çok geniş alan kaplar. Bunun nedeni, üçüncü jeolojik zamanın sonlarına kadar aşınarak düzlük haline gelen arazilerin, dördüncü zamanın başında kıt’a oluşumu hareketleriyle yükselmesidir. Bu olay, düzlüklerin parçalanmasına ve platoların oluşmasına yol açmıştır.

Platoların oluşması izostatik dengenin bozulmasıyla başlar. Geniş alanların aşınarak peneplen (deniz seviyesine yakın geniş düzlükler) haline gelmesiyle ağırlık azalarak bu bölgeler (terazi misali) toptan yükselmeye başlar. Bu geniş düzlüklerin yükselmesiyle birlikte akarsu aşındırması tekrar başlar ve bu düzlük alanı geçtiği yerlerde parçalar.

turkiyenin-turkiyede-platolari

İç Anadolu, ülkemizde platoların en yaygın olarak bulunduğu bölgedir. Bölgede Konya ovası ile Tuz gölünün güneyi arasında kalan kesimde Obruk platosu, batısında Cihanbeyli platosu, bölgenin kuzeydoğusunda Kızılırmak yayının içinde de Bozok platosu belli başlı platolardır. Ayrıca, Eskişehir ile Afyon arasında Yazılıkaya (Ege’de) ve İç Anadolu’nun doğusunda Uzunyayla platoları da vardır. İç Anadolu’daki platolar yatay uzanışlı, kumlu, killi ve kireçli tabakalar üzerinde bulunur. Yükseklikleri ortalama 1000 – 1500 metre arasındadır.

Doğu Anadolu Bölgesi’nde ise ülkemizin en yüksek platoları bulunmaktadır. Erzurum – Kars ve Ardahan platoları 1500 – 2000 metre arası yüksekliğe sahiptir.bu platolar, volkanizma sonucu oluşan düzlüklerin aşındırılması ile meydana gelmişlerdir. Doğu Anadolu’da bunların yanı sıra, Allahüekber ve Yalnızçam dağları üzerinde 2500 metre yüksekliğe kadar uzanabilen küçük platolar da bulunur.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi incelendiğinde de, bölgenin genel olarak platolardan oluştuğu anlaşılır. Bölgenin batı kesimindeki Gaziantep ve Şanlıurfa platoları ile doğusundaki Diyarbakır havzası başlıca plato alanlarıdır. Ayrıca, Mazı dağı ve Karacadağ üzerinde plato özelliği gösteren alanlar da mevcuttur.

Batı Anadolu’daki platolar İç Batı Anadolu Bölümünde toplanmıştır. Uşak ve Eşme çevresi ile Afyon – Kütahya arasında kalan bölge, dalgalı geniş platolardan oluşur.

Kuzey Anadolu dağları ile Toroslar üzerinde de plato görünümüne sahip alanlar bulunmaktadır. Bu platolar, dağların aşınması yada çukur alanların yükselmesi ile oluşan küçük platolardır. Orta Toroslar’daki Taşeli ve Teke platoları ile Canik ve Giresun dağları üzerindeki küçük platolar örnek olarak verilebilir.

Marmara Bölgesi’ndeki Çatalca ve Kocaeli yarımadaları da, yükseltileri az olmasına rağmen plato özelliği gösterir. Çünkü bu yarımadalar akarsularla parçalanmışlardır.

Platolar, ülkemizde ekonomik faaliyetlerin yoğunlaştığı yerlerdendir. Buralarda çok çeşitli tarım ürünleri yetişmekle birlikte tahıl tarımı ön plandadır. Bu nedenle platolarda nüfus yoğunlaşmıştır. Türkiye’de platolar, tarım alanı olarak kullanılmakla birlikte, çoğu yerde yaz mevsiminde otlak olarak kullanılan geçici yerleşim yerleridir. Bu nedenle bunlara yayla denildiği de olur. Nüfusun en yoğun olduğu plato Çatalca – Kocaeli platosudur. Ayrıca yükseltisi fazla olan platolarda, iklim yükseltiye bağlı olarak sertleştiği için tarımı zorlaştırır. Bu gibi platolarda en önemli ekonomik faaliyet hayvancılıktır.

Oluşumuna Göre Platolar;

A) Aşınım PlatolarıB) Yatay Duruşlu PlatolarC) Karstik PlatolarD) Lav (Örtülü) Platolar
Çatalca – Kocaeli Platosu
Cihanbeyli Platosu
Haymana Platosu
Bozok (Kızılırmak) Platosu
Uzunyayla Platosu
Yazılıkaya Platosu
Antep – Urfa Platosu
Teke Platosu
Taşeli Platosu
Obruk Platosu
Erzurum – Kars Platosu
Ardahan Platosu

Bölgelere Dağılışına Göre Platolar;

İç Anadolu'daEge'deDoğu Anadolu'daG. Doğu Anadolu'daAkdeniz'deMarmara'da
Cihanbeyli Platosu
Haymana Platosu
Bozok (Kızılırmak) Platosu
Obruk Platosu
Uzunyayla Platosu
Yazılıkaya Platosu
Erzurum – Kars Platosu
Ardahan Platosu
Gaziantep Platosu
Şanlıurfa Platosu
Teke Platosu
Taşeli Platosu
Çatalca – Kocaeli Platosu

Platolar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular;

1-Plato nedir?
Akarsular tarafından derin vadilerle parçalanmış düz veya hafif engebeli yüksek düzlüklere plato denir.

2-Yayla nedir?
Yaz aylarında hayvancılık faaliyeti ve dinlenme amaçlı olarak kullanılan geçici yerleşim alanıdır.

3-Plato ile yaylanın farkı nedir?
Plato bir yeryüzü şekli, yayla ise bir yerleşim yeri ismidir.

4-Ülkemizde platoların geniş alan kaplamasının nedeni nedir?
Büyük bir bölümü aşınmaya uğramış olan Anadolu’nun 4.jeolojik zamanda (kuaterner) toptan yükselmesi platoların geniş alan kaplamasına neden olmuştur.

5-Ülkemizde platoların farklı yükseltilerde olmasının nedeni nedir?
Ülke genelindeki toptan yükselmenin bölgelere göre farklı olması nedeniyle platolar farklı yükseltilerdedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde platolar 600–700 metreler arasındadır. İç Anadolu Bölgesinde 1000–1500 m, Doğu Anadolu Bölgesinde ise 1800–2500 metreler arasındadır.

6-Ülkemizdeki platoları oluşumlarına göre sınıflandırınız?
A-Yatay duruşlu platolar
B-Lav platoları
C-Karstik paltolar
D-Aşınım Platoları

7-İç Anadolu Bölgesindeki platoların isimlerini yazınız?
A-Obruk platosu B-Cihanbeyli Platosu C-Bozok platosu D-Haymana platosu E-Uzunyayla Platosu

8-Haymana, Bozok, Cihanbeyli, Obruk, Uzunyayla, Yazılıkaya, Gaziantep ve Şanlıurfa platoları oluşumuna göre hangi tür plato grubuna girer?
Yatay duruşlu platolar

9-Ülkemizdeki lav platosuna örnek veriniz?
Erzurum-Kars platosu(Doğu Anadolu Bölgesinde)

10- Ülkemizden karstik platoya örnek veriniz?
Taşeli platosu (Akdeniz bölgesinde)

11- Ülkemizdeki aşınım platosuna örnek veriniz?
Perşembe (Karadeniz bölgesinde), Çatalca-Kocaeli platoları(Marmara Bölgesinde)

12-Yazılıkaya platosu hangi bölgede yer almaktadır?
Ege bölgesi

13-Ovalar ile platoları nüfus yoğunluğuna göre karşılaştırınız?
Ülkemizde nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu alanlar ovalardır. Platolar ikinci sırada gelir.

14-Yüksek platolarda tarıma alternatif olan faaliyet nedir?
Büyük baş hayvancılık

15-Platolarda yaygın olan tarım türü nedir?
Tahıl tarımı

16-Platoların ortalama yükseltisinin fazla olması bize neyi göstermektedir?
Türkiye’nin bulunduğu alanın geçmişte toptan yükselmeye uğradığını göstermektedir.

17-Yatay duruşlu platolara en fazla hangi bölgede rastlanır?
İç Anadolu Bölgesi

18-Türkiye’nin en yüksek platoları hangi bölgede bulunur? Niçin?
Doğu Anadolu Bölgesi, çünkü toptan yükselme en fazla bu bölgede olmuştur.

19-Karstik platolar nasıl oluşmuştur?
Suyla kolaylıkla çözünen kalkerli (kireçli) yapıya sahip arazilerde akarsu aşındırması sonucu oluşmuşlardır.

20-Erzurum – Kars Platosunda büyükbaş hayvancılık neden gelişmiştir?
Erzurum – Kars Platosu çevresine göre yüksekte olduğu için buraların serin olması (tarımı olumsuz etkiler) ve otların (çayır) yaz mevsiminde hala yeşil kalması.

21-Dünyada en geniş ve yüksek platosu hangisidir?
Tibet Platosu (5000 metre yüksekliğinde, 2.5 milyon km2‘dir. (Fransa’nın 4 katı))

pdf-indir

Sevebilirsin...

  • sena

    Çok güzel olmuş ellerinize sağlık 🙂

  • samet

    cok ıyı:) tsk.