Dünyada Nüfusun Dağılışını Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr +

Dünyada Nüfusun Dağılışını Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Dünya nüfusunun yeryüzündeki dağılışı eşit ve düzenli değildir. Bazı bölgelerde nüfus oldukça fazlayken, bazı bölgelerde nüfus oldukça seyrektir. Nüfusun yeryüzündeki dağılışı üzerinde; kara ve deniz dağılışı, iklim tipleri, yer şekilleri, su kaynakları, toprak ve bitki örtüsü gibi doğal koşullar ile çoğunluğunu ekonomik faaliyetlerin oluşturduğu (tarım, sanayi, madencilik, turizm, eğitim vb.) etkinlikler ve eğitimi içine alan beşeri faktörler etkili olmaktadır.

Dünyada Nüfusun Dağılışını Etkileyen Faktörler

A) Nüfusun Dağılışını Etkileyen Doğal Faktörler

Kara deniz dağılışı, iklim tipleri ve özellikleri, su kaynaklarının varlığı veya yokluğu, yer şekillerinin engebeli veya sade oluşu, toprak örtüsünün verimli yada verimsiz oluşu, bitki örtüsünün yoğunluğu ve enlemin etkisi (sıcaklık) dünyada nüfusun dağılışını etkiler. Bir ülkede, nüfus dağılışını daha çok doğal faktörler belirliyorsa o ülke için “geri kalmış bir ülkedir” denilebilir. Bu başlıkları aşağıda maddeler halinde açıklayalım.

Dünyada Nüfusun Dağılışını Etkileyen Doğal Faktörler

1. Kara ve Deniz Dağılışı

İnsanların yaşam alanı karalardır dolayısıyla insanlar ve bunların sayısını ifade eden nüfuslanma karalar üzerinde gerçekleşmiştir. Yeryüzünde karalar ve denizlerin dağılışı da dengeli olmayıp karaların büyük çoğunluğu kuzey yarım kürede yer almaktadır. Bu dağılışa paralel olarak dünyada nüfusun büyük çoğunluğu kuzey yarım kürede toplanmıştır.

Günümüzün teknolojik seviyesi itibarı ile yeryüzünde bulunan su kaynakları insanların yaşam alanlarını sınırlandırır. Dünyada bulunan okyanuslar, denizler, göller ve bataklık alanlar nüfusun çok fazla seyrekleştiği alanları oluşturur.

2. İklim

İklim, hem insanların yer yüzündeki dağılışını etkiler hemde yaşamını şekillendirir. İnsanların yaşamını devam ettirebilmek için gerçekleştirdiği ekonomik etkinlikler; tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık, sanayi faaliyetleri, ulaşım, turizm, enerji vb. her şey iklimden etkilenir. İnsanlar iklim koşullarının daha elverişli olmasından dolayı orta kuşakta daha fazla nüfuslanmıştır. İnsanlar; a) soğuk iklim koşullarından dolayı kutup ve kutuplara yakın alanlarda (Grönland, Sibirya, Kanada’nın Kuzeyi ve Antarktika)  ve yüksek bölgelerde, b) çok sıcak ve nemli olmasından dolayı ekvatoral iklim kuşağında (Amazon ve Kongo havzaları) alçak bölgelerde seyrek nüfuslanmıştır.

3. Yer Şekilleri

İnsanlar yaşamını devam ettirebilmek için bir takım faaliyetlerde bulunduğunu yukarıda şöylemiştim. Bu faaliyetlerin bir çoğunu gerçekleştirmek için dağlık olmayan nispeten düz alanlara ihtiyaç duyar. Dünya’da yer şekillerinin yüksek ve engebeli olduğu alanlar seyrek nüfuslanmıştır. Aşağıdaki haritada gösterilen 1. Himalayalar, 2. Kayalık Dağları, 3. And Dağları ve 4. Alp – Himalaya kuşağında bulunan bazı alanlar yer şekillerinden dolayı insanların seyrek bulunduğu alanlardandır.

3 boyutlu dünya haritası

4. Su Kaynakları

İnsanların dünya üzerindeki dağılışını etkileyen doğal faktörlerden biriside su kaynaklarıdır. İnsan yaşamı için vazgeçilmez olan su kaynakları varlığı ile insanları kendine doğru çekerken bulunmadığı yerlerde insan dahil, bitki ve hayvan türleri sayısında da ciddi azalışlar görülür. İfade etmeye çalıştığımız su kaynakları tatlı su kaynakları olup karalar üzerinde göl, akarsu ve yer altı suyu şeklinde bulunur ve buralardan temin edilir. Hem insan gereksinimleri (içme suyu, kullanma suyu) hemde ekonomik faaliyetlerin (tarım, hayvancılık, sanayi vb.) yürütülmesinde olmazsa olmazdır.

5. Toprak

Toprakların verimli olduğu alanlar insanların daha sık nüfuslandığı alanlardır. Bunda en önemli etken tarım faaliyetleridir. Günümüz dünyasında geri kalmış veya gelişmekte olan ülkelerde hala tarım önemli bir geçim kaynağı olup tarım yaygın (modern olmayan) yöntemlerle yapıldığından verimli tarım arazileri içinde bolca nüfusu barındıran alanlardandır.

  • Nil Deltası, (Mısır)
  • Mezopotamya,
  • Ganj Ovası (Hindistan)
  • Çukurova (Türkiye)

6. Bitki Örtüsü

Bitki örtüsünün gereğinden fazla yoğunlaştığı alanlarda insan yaşamı zorlaşır. Bu yüzden özellikle Güney Amerika kıtasında bulunan Amazon Havzası ile Orta Afrikada yer alan Kongo Havzası bitki örtüsünde dolayı seyrek nüfuslanmış alanlardandır.

B) Nüfusun Dağılışını Etkileyen Beşeri Faktörler

Özellikle eski çağlarda insan dağılışını belirleyen doğal faktörler iken günümüzde teknolojinin gelişmesi, insanın doğaya karşı mücadele kabiliyetinin gelişmesi bu dağılışta beşeri faktörlerin önemini arttırmıştır. Nüfusun yeryüzündeki dağılışını etkileyen beşeri faktörler; tarım, sanayi, madencilik, turizm, ulaşım, eğitim, kültür, tarihi özellikler olarak sıralanabilir. Nüfusun ülke içindeki dağılışında daha çok beşeri faktörler etkili oluyorsa o ülke “gelişmiş bir ülkedir” yorumu yapılabilir.

Dünyada Nüfusun Dağılışını Etkileyen Beşeri Faktörler

1. Tarım

Dünya’da yoğun tarımsal faaliyetlerin sürdürüldüğü yerlerde nüfuslanma fazladır. Tarım: toprak, iklim, yer şekilleri ve su kaynakları ile sıkı ilişki içerisindedir. Toprağın verimli, iklimin yetiştirilecek ürün için uygun, yer şekillerinin sade olması ve su kaynaklarının da bulunması durumunda insanlar bu alanları tarımsal faaliyetler için seçmesini sağlar. Tarım geçmişte yoğun insan ve hayvan gücü gerektirirken günümüzde makineleşme ile bu gereksinim bazı alanlarda ortadan kalkmıştır. Buna rağmen hala makineleşmenin yetersiz olduğu veya yer şekillerinin makine kullanımına uygun olmadığı alanlarda insan gücüne duyulan ihtiyaç devam etmektedir. Yukarıda toprak konusunda örnek olarak verilen alanlar yoğun olarak tarımsal faaliyetler sürdürüldüğü alanlara örnektir.

2. Sanayi

Sanayi tesislerinin ve faaliyetlerinin yoğunlaştığı alanlarda nüfus fazladır. Bu nüfuslanmanın başlangıcı sanayi devrimi ile başlamış olup hala günümüzde özellikle kırsal alanlardan sanayinin geliştiği kentlere doğru yoğun bir göç dalgası yaşanmaktadır. Bunda en büyük etken tarımda makineleşme, tarımsal gelirlerin düşük olması, tarımsal faaliyetlerin fazla emek gerektirmesidir. Dünya’da Amerika, Avrupa, Çin’in doğusu, Japonya ve Güney Kore sanayileşmenin oldukça yüksek olduğu yerlerdir.

3. Madencilik

Nüfusun dağılışını etkileyen bir diğer faktör ise madenciliktir. Bir bölgede çıkarılan yer altı kaynağı ve bunun işlenmesi için kurulan sanayi tesisleri bu bölgelere çevre alanlardan yoğun göçün yaşanmasına ve maden çıkarılan alanda hızla nüfusun artmasına neden olmaktadır. Buna dünyadan en güzel örnek Ruhr Bölgesi olup buradaki kömür yataklarının hayati önemine bağlı olarak Almanya ile Fransa arasında savaş çıkmasına sebep olmuştur. Türkiye’de Zonguldak (kömür), Batman (petrol), Seydişehir (boksit) örnek olarak gösterilebilir. Madenlerin tükenmesiyle bu alanlar hızla nüfus kaybeder.

4. Turizm

Turizmde nüfus dağılışını etkileyen faktörlerdendir. Turizm değeri taşıyan alanlarda turistlerin konaklama ve dinlenme hizmetlerinin sunulması için yapılan tesislerde yaşayan insanlar ve gelen turistlerle birlikte bölge yapılan turizm faaliyetinin türüne göre aşırı yoğunlaşabilir. Örneğin Türkiye’de yaz mevsiminde bazı turistik beldelerin nüfusları 10 kata kadar artmaktadır. Bu artış belli dönemde (yaz turizmi, kış turizmi vb.) yapılan turizm faaliyetlerinde daha net olarak gözlenirken yılın tamamında yapılabilen turizm türlerinde (tarih, kültür, kongre vb.) bu yoğunluk gözlenmez.

5. Ulaşım

Ulaşım dolaylı olarak bir bölgede nüfusun artmasına neden olur. Ulaşımın gelişmesi dolaylı olarak sanayi, ticaret, eğitim ve diğer etkinliklerin gelişmesine ve nüfusun artmasına neden olur.

6. Eğitim

Eğitim olanaklarının elverişli ve çeşitli olduğu yerlerde nüfusta artmaktadır. Kırsal alanlarda okul yetersizliğinin öğrencilerin ilçe veya şehirlere yönelmesi veya üniversite öğrencilerinin özellikle bazı şehirleri tercih etmesi (İstanbul, Ankara, İzmir, Eskişehir, Konya vb.) eğitime bağlı olarak bu alanlarda nüfusun artmasına neden olur.

Dünya’da Nüfusun Yoğun Olduğu Yerler Nerelerdir?

dünyada nüfusun yoğun olduğu yerler

  1. Genel olarak Hindistan,
  2. Endonezya,
  3. Filipinler,
  4. Çin”in Güney Doğusu,
  5. Japonya,
  6. Genel olarak Avrupa ülkelerinin tamamı,
  7. Mısır’da, Nil Deltası
  8. Gine Körfesi Kıyıları (Özellikle Nijerya kıyıları)
  9. ABD’nin doğu kıyıları,
  10. Meksika,
  11. Brezilya’nın doğu kıyıları,
  12. Uruguay ve Arjantin sınırı doğu kıyıları dünyada nüfusun ve yoğunluğun arttığı yerlerdir.

Dünya Nüfusunun Seyrek (Az) Olduğu Yerler Nerelerdir?

Yine yukarıdaki haritaya bakacak olursak;

  1. Buzullarla kaplı soğuk alanlar (Antarktika, Grönland, Rusya’nın Kuzeyi Sibirya, Kanada’nın Kuzeyi, Arjantin ve Şilinin Güneyi)
  2. Çöllerin olduğu yerler (Büyük Sahra, Gobi, Taklamakan, Viktorya, Karakum, Kızılkum, Namib, Atakama vb.)
  3. Dağlık Alanlar ( Himalaya Dağları, And Dağları, Kayalık Dağları, Alpler vb.)
  4. Bikti örtüsünün çok sık olduğu alanlar (Amazon ve Kongo Havzaları, Malezya, Yeni Gine vb.) seyrek nüfuslanmıştır.

Bu konuyu/testi ne kadar faydalı buldun?

Oy vermek için yıldızlara tıklayın!

Ortalama puanı / 5. Oy sayısı:

Maalesef, bu yazıyı yararlı bulmadınız!

Bu yazıyı geliştirmeme yardımcı ol!

Share.