Kayaç Döngüsü Nedir? Nasıl Gerçekleşir?

Kayaç Döngüsü Konu Anlatımı

Uzun bir aradan sonra “Topoğrafya ve Kayaçlar” konu anlatımının devamı niteliğinde olan Kayaç Döngüsü konu anlatımını eklemeyi uygun gördüm. “Topoğrafya ve Kayaçlar” konusuna çalışmadan bu konuya geçmenizi tavsiye etmem.

Bu konu anlatımına geldiğinize göre “Kayaç” kelimesinin ne anlama geldiğini anlatmama gerek yok. Ancak “Döngü” kelimesi burada birazcık üzerinde durulması gereken bir kavram olduğunu düşünüyorum.

Döngü Nedir?

Döngü: Devinim, sürekli tekrar eden, herhangi bir olayın birden fazla tekrarlanması gibi anlamlara gelmektedir. Dünya’da, su, azot, karbon, oksijen gibi maddeler nasıl sürekli bir yenilenme ve değişim içerisinde ise kayaçlarda farklı kayaç gruplarında yer alıp başladığı yer olan magmaya geri döner. Döngü doğal süreçlere bir müdahale olmazsa sürekli tekrar eder. Magmaya erime yoluyla dönen bütün kayaçlar tekrardan katılaşarak yeni bir döngünün başlamasını sağlarlar. Yeryüzünde yaşamın devam etmesi bu döngülerin sürekliliğine bağlıdır. Döngüye sıra dışı bir müdahale sistemin canlılar üzerinde büyük tahribatlara neden olabilir. Uzatmayalım… 😉

Kayaç Döngüsü (Şema)

kayaç döngüsü nedir

Temel Kuralları yazarak başlayalım:

Püskürük Kayaç olmak için ===> Soğuma ve katılaşma gereklidir. Metamorfik kayaçlar ile tortul kayaçlar direkt olarak püskürük kayaca dönüşemezler. Bunun için ilk önce yer kabuğundaki dalma batma hareketleriyle yerin binlerce metre altındaki mantoya kadar inerek erimeleri gerekir.

Tortul Kayaç olmak için ===> Aşınma – Taşınma ve Birikme gereklidir. Püskürük ve Metamorfik kayaçlar aşınım ve birikme ile direkt tortul kayaca dönüşebilirler (Direkt derken hemen değil bunun için çok değil bir kaç milyon yılcık beklemesi gerekir). Püskürük ve Metamorfik kayaçlar başta; Akarsu, rüzgar, dalgalar, buzullar gibi dış kuvvetlerce veya diğer unsurlarca (su, sıcaklık farkları) aşınır ve dağılır. Aşınan bu parçalar (malzemeler) yine dış kuvvetlerce çevresine göre alçakta kalan alanlara taşınır. Bu malzemelerin üst üste birikimi, ağırlığı, çökelmesi ve sertleşmesi ile de tortul kayaçlar meydana gelmiş olur.

Metamorfik Kayaç olmak için ===> Yüksek Sıcaklık ve Basınç gereklidir. Püskürük ve tortul kayaçlar sıcaklık ve basınç alında kalırlarsa Başkalaşım (Metamorfik) kayaçlara dönüşürler. Yüksek Sıcaklık ve Basınç altında kalan kayaçlar tamamen değişime uğrayarak (Renk, Sertlik Deresi, Kristal Yapıları, Tepkimeleri) bambaşka bir kayaç halini alırlar. Örneğin kömürün elmasa dönüşmesi gibi.

Magmaya Dönüş ===> Erime sonucunda gerçekleşir. Bütün kayaç grupları eninde sonunda eriyerek magmaya geri döner ve süreç (DÖNGÜ) tekrar başlar.

Toparlarsak;

Püskürük Kayaç ==> Tortul veya Metamorfik kayaca dönüşebilir.

Tortul Kayaç ==> Sadece Tortul Kayaca dönüşebilir. Püskürük olabilmesi için ilk önce eriyerek mantoya uğraması gerekir.

Başkalaşım Kayaç ==> Sadece Tortul Kayaca dönüşür. Püskürük olabilmesi için yine ilk önce magmaya uğrayarak erimesi gerekir.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir