Nüfus Piramitleri ve Özellikleri

Nüfus Piramitleri ve Özellikleri Konu Anlatımı

Nüfus Piramidi Nedir?

Nüfusun cinsiyete göre yaş gruplarının dağılımını gösteren grafiklerdir.

Bir ülkenin sahip olduğu nüfusun özelliklerini göstermede en yaygın olarak kullanılan yöntemlerden birisi nüfus piramitleridir (yaş ve cinsiyet grafikleri). Bu grafikler yardımıyla bir ülkenin nüfus yapısı, nüfusun yaş grupları ve bu gruplarda ki nüfusun toplam nüfus içindeki payının anlaşılması daha kolay olmaktadır.

Bir ülkenin nüfus piramidi, o ülkenin;

Nüfus miktarı,
Cinsiyet durumu,
Nüfusun yaş gruplarına dağılımı,
Ortalama yaşam süresi,
Doğum ve ölüm oranları,
Nüfustaki hareketlenmeleri gibi konularda bilgi verir.

Nüfus piramitleri ülkenin gelişmişlik durumlarına göre farklılıklar gösterir.

nufus-piramidi

Nüfus miktarı: Nüfus miktarı nüfus sayımlarından elde edilir. Elde edilen verilerden yukarıdaki gibi bir grafik oluşturulur. Grafiğin bir tarafı erkek nüfusu ifade ederken diğer tarafı kadın nüfusunu gösterir. Oluşturulan bu grafiklerde erkek veya kadın nüfusu belli yaş aralıklarıyla gösterilir (Birçok kaynakta ve yukarıda olduğu gibi 4 yıl tercih edilir) Yukarıdaki grafikte mavi sütunları toplarsanız erkek nüfusuna, pembe sütunları toplarsanız kadın nüfusuna ulaşırsınız. Hepsinin toplamı ise o ülkenin toplam nüfusunu gösterecektir. Örneğin yukarıdaki grafikte 0-4 yaş arası erkek ve kadın nüfusu toplamı 16 milyondur. 0 – 4 yaş grubunun % 50’sini erkekler oluşturur gibi yorumlar yapabiliriz.

Cinsiyet durumu: Nüfus piramitlerinde yukarıda gösterildiği gibi genelde sol taraf erkek nüfusunu, sağ taraf ise kadın nüfusunu gösterir. Bizim grafikte de durum böyle olup cinsiyete uygun olarak renklendirilmesi görselliği ve anlaşılabilirliği arttıracaktır. Cinsiyet durumu tamamen doğal etmenlerin belirlediği bir süre olmakla beraber, bir ülkedeki cinsiyet oranı ülkeden ülkeye veya bölgeden bölgeye farklılık gösterebilmektedir. Yaşlı nüfus içinde genellikle kadın nüfusu oransal olarak daha fazladır (yani kadınlar daha uzun yaşamaktadır).

Göç alan bölgeler veya ülkelerde erkek nüfus oranı fazla iken, göç veren bölgelerde kadın nüfus oranı daha fazla olur. Örneğin; 1960 – 64 döneminde Avrupa ülkelerine yaşanan işçi göçü sonrası Türkiye’de kadın nüfus oranı artarken, göç olan ülkelerde erkek nüfus oranı artmıştır. Ayrıca savaşlar da nüfusun cinsiyet yapısı üzerinde etkili olabilmektedir. I. Dünya Savaşı sırasında kaybettiğimiz erkek nüfusu cinsiyet durumunu oransal olarak kadınların lehine çevirmiştir.

Nüfusun yaş gruplarına dağılımı: Nüfus piramitlerinden faydalanılarak elde edilen bilgilerden biri de nüfusun yaş gruplarına göre dağılımıdır. Nüfus piramitlerinde yaş grupları genel olarak 0-14 yaş arası çocuk, 15-64 yaş arası yetişkin (çalışan veya üretici), 65 yaş ve daha yukarısı ise yaşlı nüfus olarak kabul edilmektedir. Nüfusun yaş gruplarına göre sayısının bilinmesi, insanların ihtiyaçlarını ve sosyal durumlarını belirlemek bakımından önemlidir. Çünkü nüfus, yaş itibariyle çalışan ve çalışmayanlardan (bağımlı) oluşur.

Çalışan nüfus, hem kendi hem de çalışmayanların ihtiyaçlarını karşılamak ve onlara bakmakla yükümlüdür. Doğum oranı yüksek olan ülkelerde çocuk ve genç nüfus oranı fazla, yaşlı nüfus oranı ise azdır. Bu durumda; bağımlı nüfus oranı da yüksek olmaktadır. 15-64 yaş arasındaki nüfus, çocuk ve yaşlı nüfusa bakmak zorundadır. Bu durum, genellikle az gelişmiş veya ekonomik kalkınmasını henüz gerçekleştirememiş ülkelerde görülmektedir.

Çocuk yaştaki nüfusun fazlalığı, hem aile geçimi hem de ülke kalkınmasında olumsuz bir etkiye sahiptir. Çocuk nüfusu fazla olan ülkeler, kaynaklarının önemli bir kısmını eğitim faaliyetlerine ayırmak zorunda kalır. Okul çağında olan bu nüfus, tüketici durumunda olup üretici nüfusa önemli bir yük oluşturmaktadır.

Ortalama yaşam süresi: Piramitlerde ortalama yaşam süresi piramidin tepe kısmıyla alakalı bir durumdur. Piramidin tepesi ne kadar yüksek ve geniş ise ortalama yaşam süresi de o kadar uzun demektir. Gelişmiş ülkelerde yaşam standartlarının ve sağlık hizmetlerinin kaliteli olması ortalama yaşam süresini yükseltmiştir. Geri kalmış ülkelerde ise standartların ve sağlık hizmetlerinin yetersizliği ortalama yaşam süresini kısaltır.

Doğum ve ölüm oranları: Gelişmiş ülkelerde doğum oranları düşük ölüm oranları yüksektir (sayıca çoğaldıkları için). Geri kalmış ülkelerde doğum ve ölüm oranları yüksek olur. Hızla gelişmek isteyen ülkeler ise kalkınmayı hızlandırmak için nüfus artış hızını düşürerek nüfusa yapacakları yatırımı kalkınma amalı yatırımlara kaydırırlar.

Doğumlar, ölümlerden fazla ise nüfus artar. Buna doğal artış denir.
Doğum ve ölüm oranları aynı ise nüfus artışı sabittir.
Ölümler, doğumlardan çok ise nüfus azalır.

Nüfus hareketleri: Nüfus hareketleri diğer bir adıyla göçler gelişmişlik durumuna göre ülkeler arasında farklılık gösterir. Geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerde nüfus hareketliliği fazla iken, gelişmiş ülkelerde daha azdır.

Aşağıda sırası ile nüfus piramitleri ve özellikleri verilmiştir.

nufus-piramidi-01

Düzgün bir üçgene benzeyen (eş kenar üçgen) bu piramit, yüksek doğum ve ölüm oranlarına sahip ülkelere aittir. Gelişmemiş ülkelerin nüfus piramididir. Sanayi Devrimi öncesi toplumların çoğu bu piramit örneğini yaşamıştır. İngiltere’nin 1881, Hindistan’ın ise 1961’deki piramitleri bu şekildedir. Günümüzde ise Bangladeş, Çad, Mozambik, Etiyopya, Sudan, Afganistan, Somali gibi geri kalmış, yüksek doğum ve ölüm oranlarının yaşandığı ülkelerde görülmektedir.

nufus-piramidi-02

Kenarları içe çökük (iç bükey kenarlı) ikinci piramit özellikle 0–5 yaş grubundaki ölüm oranlarının düşmeye başladığı, buna karşılık doğum oranlarının yüksek kaldığı ülkelerin tipik piramididir. Gelişmekte olan ülkelerin nüfus piramididir. Bu tip Türkiye, İran, Nijerya, Meksika ve Peru gibi, gelişmekte olan ülkelere özgüdür.

nufus-piramidi-03

Bu piramit, doğum oranında hızlı bir düşüş görüldüğü, ölüm oranının da düşük olduğu piramit tipidir. Büyük nüfus problemi yaşandıktan sonra hızla gelişen ülkelere özgü bir piramittir. Doğurganlık oranında dikkati çeken hızlı bir düşüşün olduğu yerlerdeki durumu göstermektedir. Bu piramit asimetrik özellik gösterir. Ekonomik gelişim hızını arttıran ülkelerin nüfus piramididir. Çin bu tür bir piramide sahip ülkedir. Benzeri piramitler Batı Avrupa ülkelerinin bir çoğunda 1930’larda meydana gelmişti.

nufus-piramidi-04

Arı kovanı şeklindeki bu tip piramit düşük doğum oranı (dar bir taban) ve düşük ölüm oranı (en gençten en yaşlıya doğru yaş grupları çok az belirgin) olan ülkelere aittir. Durağanlık söz konusudur. Gelişmiş ülkelerin nüfus piramididir. İsviçre, İngiltere, Danimarka, Belçika, Almanya, Hollanda gibi gelişmiş ülkeler bu tipe en iyi örneklerdir.

nufus-piramidi-05

Arı kovanına şeklindeki nüfus piramidine sahip ülkelerin daha sonra doğum oranlarını artırmasıyla ortaya çıkan çan şeklindeki nüfus piramididir. Nüfusun arttırılması bilinçlidir ve devlet tarafından desteklenmektedir. Çan şeklindeki piramit oldukça önemli bir zaman diliminde düşük doğum ve ölüm oranları denendikten sonra doğum oranını arttıran bir özellik göstermektedir. Bu tür piramit Kanada ve ABD gibi gelişmiş ülkelere özgüdür. Bu nüfusun sonradan arttırılması doğal artışla veya göçlerle (Kanada ve ABD’de olduğu gibi) sağlanmış olabilir.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

30 Cevaplar

  1. kadirhoca dedi ki:

    Nüfus Piramitleri ve Özellikleri Konu Anlatımı

  2. ömer fatih dedi ki:

    ödev hazırlıycam sağ tuşu kilitlediğiniz için hiç bişey yapamıyorum
    bence gereksiz…

  3. Opeth dedi ki:

    İçeriği kopyalayıp Microsoft Word programına aktardıktan sonra çalışmanı aynı program üzerinde pdf olarak kaydetmen mümkün.

  4. Arif YILDIZ dedi ki:

    Hocam bu şekilde grafikleri nasıl ayarlıyorsunuz. Mesela cinsiyet dağılımında kız ve erkek simgeleri çıkıyor…

  5. bjmjj dedi ki:

    gelişmiş ülke nüfus paramidi ile az gelişmiş pramidi bulamıyorum bi türlü nolur yardım 🙁

  6. Başak ÇEVRE dedi ki:

    hocam ülkemizin nüfus politikalarıyla ilgili bir bölümünüz de var mı..aradım bulamadım

  7. -B dedi ki:

    Çok güzel bir site. Teşekkürler.

  8. Ezgi dedi ki:

    Hocam şimdi gelişmiş bir ülkenin nüfus piramidinin en alt kısmı mı daha büyük olur yoksa gelişmemiş bir ülkenin en alt kısmı mı büyük olur? (Birde gelişmiş ülkelerde yaşlı nüfusunun daha mı fazla olması gerekir, gelişmemiş ülkelerde genç nüfusunun fazla olması mı gerekir?) Şimdiden teşekkürler..

    • kadirhoca dedi ki:

      Net olarak gelişmemiş ülkelerin nufus piramitleri nde taban geniş, gelişmiş olanlarda dar olur. Bunun temel nedeni doğurganlık oranlarının farkı olmasıdır. Gelişmemiş ülkelerde doğurganlık fazladır ve bu nufus piramidinin alt kısmını oluşturur. Taban kısmı 0 – 14 yaş grubu dediğimiz çocuk nüfusunu oluşturur.
      Gelişmiş ülkelerde taban daralırken önceki nüfusun kalıntısı olan yetişkin ve yaşlı nufus daha fazladır. Bunun temel sebebi ise gelişmişliğin verdiği sağlık koşullarında ki iyileşme, ortalama yaşam süresinin uzaması, eğitim seviyesinin artması vb. dir.

  9. Merve dedi ki:

    Hocam Suudi Arabistan’ın 2015 yılına ait nüfus piramidi hangi nüfus piramidi şekline girer bir türlü karar veremedim. Şimdiden teşekkürler.

    • kadirhoca dedi ki:

      https://uploads.disquscdn.com/images/52b15b4e00eb0c6757fc2cacf00e76bd31272403aa52e1cd2fc2d6560fc58463.png

      Genelde grafik ve piramit sorularında bu piramit veya grafik sorularından çıkarılamayacak bir unsur istenir. Bu unsurun konuyla alakası pek yoktur.

      A) Bu piramit insanların yaşını, oranını, kadın erkek sayılarını vb. gösterir ancak bu piramide bakarak kadın veya erkeklerin ne derece çalışma hayatına katıldıklarına yani bir işte çalışıp çalışmadığını söyleyemeyiz.

      B) Eklediğim görsele bakarsanız son 40 – 45 yıldır nüfusun azaldığını görürsünüz. 2015 – 45 = 1975

      C) Nüfus piramidinde meydana gelen girin ti ve çıkıntıların fazla olması (doğurganlığın farklı yıllarda artması ve azalması) ülkede farklı nüfus politikalarının uygulandığını gösterir. Nüfus piramidi düzgün üçgene veya iç bükey üçgene benzeseydi bunu söylememiz mümkün olmazdı.

      D) Nüfus piramidine bakmadan bile genelleme yapılacak bir durumdur. Çünkü japonya gelişmiş bir ülkedir. Gelişmiş ülkelerde ortalama yaşam süresi uzundur. Grafikte ise üst kısmın özellikle 90-95 yaş grubunda ki büyüklüğün anlamı yaşam süresinin oldukça uzun olduğudur.

      E) Tabanın daralması doğurganlığın azaldığı anlamına gelir. Doğurganlığın azalması cocuk sayısının azalması dolayısıyla ilerleyen dönemde (20-25 yıl sonra) iş gücü gereksinimini karşılayamayacağı sonucunu doğurur.

  10. Mehmet dedi ki:

    Hocam birde şu soruya bakabilirmisiniz ben c ve d arasinda kaldim yani mezra ve çiftlik hem geçici hem kalici olabiliyor https://uploads.disquscdn.com/images/b8b6dd01d402fea96b758166563a0e327ef5d84a63b9cd69428833eff7f65c70.jpg

    • kadirhoca dedi ki:

      Grafiklere bakıldığında özellikle değişimin köy nüfusunda olduğu görülmektedir. Buradaki değişim hem nüfus miktarı hemde cinsiyet oranlarındaki değişimdir.

      I. Ekonomik faaliyetlerin çeşitlenmesi özellikle köy nüfusunun artmasını ve kadın – erkek cinsiyet oranlarının eşitlenmesini sağlar.
      II. Köy nüfusunun 1980’li yıllardan sonra azaldığı görülüyor. Bunu nüfus kaybından ziyade köylerin (kasabaların) büyüyerek şehir özelliği kazanmasıyla açıklayabiliriz.
      III. Sanayileşmenin belli yerlerde yoğunlaşması bir değişim ifadesi oluşturmaz. Bu bir devamlılık işaretidir. Grafiklerden de çıkarabileceğimiz bir durum değildir.
      IV. Mevsimlik göçe katılmaz bulunduğumuz yerde nüfusu değiştirmez. Çünkü bu göçe katılanlar kısa süre içinde yaşadığı yere geri dönerek günlük yaşantısına devam eder. Sürekli göç deseydi işler değişirdi.

      Cevap E görünüyor.

    • kadirhoca dedi ki:

      Cevap B seçeneğidir. A, D ve E seçenekleri yanlış (tersi durum yaşanır) iken, C seçeneği hakkında yorum yapılamaz. Grafiklerden bu ülkenin geliştiğini 0-15 yaş grubundaki oransal azalıştan da doğum oranlarında bir düşüşün olduğunu rahatlıkla çıkarabiliriz.

  1. 27 Ocak 2016

    […] Ülkelere göre farklılık gösterebilen bu piramidin tabanı genç (çocuk) nüfusu, ortası olgun nüfusu ve üst kısmı yaşlı nüfusu gösterir. Piramidin tabanının dar veya geniş olması doğrudan doğurganlık oranı ile ilişkilidir. Gelişmemiş ülkelerde doğurganlık (doğum oranları) oranı fazla olduğu için taban geniş, Gelişmiş ülkelerde ise doğurganlık oranı düşük olduğu için taban dar olur. Burada şöyle bir sonuç ortaya çıkıyor. Piramidin şekli bize bir ülkenin gelişmiş veya gelişmemiş olduğunu gösterir. Yaşlı nüfusun olduğu tepe kısmının dar veya geniş olması da bir ülkenin gelişmişlik düzeyi hakkında bize bilgi verir. Gelişmiş ülkelerde daha geniş ve az sivri iken, gelişmemiş ülkelerde daha dar ve sivri olur. Nüfus piramitleri hakkında daha fazla bilgi için buraya tıkla. […]

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir