Coğrafya’nın Tanımı ve Dalları

Coğrafya’nın Tanımı ve Dalları

Coğrafya; İnsan ile doğal ortam arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilim dalıdır. Başka bir ifade ile; fiziki (doğal) ve beşeri olayları dağılış, karşılıklı ilgi, neden ve sonuç ilişkilerine göre inceleyen bilim dalıdır. Doğal çevre muhteşem dörtlü olarak bilinen atmosfer, litosfer, biyosfer ve hidrosferden oluşur.

Coğrafya; yeryüzünde insanı ilgilendiren, insanı etkileyen ve etkilendiği olayları ele alarak inceler. Bu sebeple çeşitli bilim dallarından faydalanır.

COĞRAFYANIN DALLARI
1. Fiziki Coğrafya: Yeryüzündeki doğal ortamı (iklimi, yer şekillerini, suları, bitki örtüsünü, Yer’in şeklini ve hareketlerini) tanıtır ve bunlar arasındaki ilişkileri inceler. Beş bölüme ayrılır:

a)Jeomorfoloji (Yeryüzü Şekilleri Bilimi): Yeryüzünün şekillenmesinde etkili olan iç-dış kuvvetleri, dağ, plato ve ova gibi yeryüzü şekillerinin oluşumunu ve dağılışını inceler. Jeoloji, Jeofizik, Kartografya, Pedoloji (Toprak Bilimi), Litoloji (Toprak Bilimi) gibi bilimlerden faydalanır.
b) Klimatoloji (İklim Bilimi): İklimin ve iklim elemanlarının (sıcaklık, basınç, rüzgâr, yağış, nem) yeryüzündeki oluşumunu, etkileşimini ve yeryüzündeki dağılışını inceler. Meteoroloji, Fizik, Kimya gibi bilimlerden faydalanır.
c) Hidrografya (Sular Coğrafyası): Yer üstü (okyanuslar, denizler, göller, akarsular vb.) ve yer altı sularını inceler. Hidroloji, Potamoloji (Irmak Bilimi), Limnoloji (Göl Bilimi), Oşenografya (Okyanus Bilimi) gibi bilimlerden faydalanır.
d) Biyocoğrafya (Canlılar Coğrafyası): Bitki ve hayvan topluluklarının yeryüzündeki dağılışını ve bu dağılışı etkileyen faktörleri inceler. Biyoloji, Botanik, Zooloji ve Tıp gibi bilimlerden faydalanır.
e) Toprak Coğrafyası: Yeryüzündeki toprakların dağılışını ve özelliklerini inceler.
f) Doğal Afetler Coğrafyası: Yeryüzünde meydana gelen afetlerin dağılışını ve özelliklerini inceler.
g) Kartografya (Harita Bilimi): Haritaların hazırlanışı ve haritalardan yararlanma esasları gibi konuları inceler. Bu bilim alanının bağlı olduğu matematik coğrafya ise Dünya’nın şekli, boyutları, Güneş sistemindeki yeri ve hareketlerini inceler.

2. Beşerî ve Ekonomik Coğrafya: Nüfusun doğal ortam içerisindeki çeşitli kültürel ve ekonomik ilişkilerini, dağılışlarını inceler.

a) Nüfus Coğrafyası: Nüfus artışını, kır ve şehir nüfusunu, nüfusun yaş, cinsiyet, eğitim özelliklerini, yoğunluğunu, sektörel dağılımını ve bunların dağılışında etkili olan faktörleri inceler.
b)  Yerleşme Coğrafyası: Doğal ortamın özelliklerinin yerleşme tipleri üzerindeki etkilerini, yerleşmelerin özelliklerini ve dağılışına etki eden faktörleri inceler.
c) Kültürel Coğrafya: İnsanların kültürel özelliklerini ve bunların yeryüzüne dağılışını inceler.
d) Siyasi Coğrafya: Siyasi olayların mekânsal bağlarını, nedenlerini ve dağılışını inceler.
e) Tarihî Coğrafya: Coğrafyanın tarihi ve coğrafi düşüncenin gelişimi üzerinde durur.
f) Tarım Coğrafyası (Ziraat Coğrafyası): Ekim, dikim, hayvancılık, balıkçılık vb. etkinliklerin yeryüzündeki dağılışını ve bu dağılışta etkili olan faktörleri inceler.
g) Sanayi Coğrafyası: İklim, yeryüzü şekilleri, ulaşım ve ham madde kaynaklarının sanayi işlevleri üzerindeki etkilerini ve sanayi bölgelerinin dağılışını inceler.
h) Ulaşım Coğrafyası: Ulaşım üzerinde etkili olan faktörleri, ulaşım türlerini ve bunların dağılışını inceler.
i) Enerji Coğrafyası: Enerji kaynaklarının nasıl oluştuğunu, yeryüzündeki dağılışını ve özelliklerini inceler.
j) Ticaret Coğrafyası: Ticarete konu olan coğrafi olayların özelliklerini, dağılışını ve nedenlerini inceler.
k) Turizm Coğrafyası: Turizm etkinliklerinin özelliklerini, dağılışını ve bunlara etki eden faktörleri inceler.
l) Sağlık Coğrafyası: Çeşitli hastalıkların dağılışını ve bunlara etki eden faktörleri inceler.

3. Bölgesel Coğrafyası: Dünyayı belli sınırlar içinde inceler.

a) Bölgeler Coğrafyası: Dünya üzerinde veya bir ülke içinde yer alan herhangi bir bölgenin genel coğrafi özelliklerini inceler
b) Ülkeler Coğrafyası: Bir ülkenin fiziki, beşerî ve ekonomik coğrafi özelliklerinin tamamını inceler
c) Kıtalar Coğrafyası: Kıtaların fiziki, beşerî ve ekonomik coğrafi özelliklerini bir arada inceler

Coğrafya aşağıdaki şemada verilen alanları, doğrudan veya dolaylı olarak inceler.

cog2

Coğrafyanın Yararlandığı Bazı Bilimler

Tarih: Geçmişteki olayları inceler. Antropoloji: Irkları, insan kültürünü ve insanın kökenini inceler.
Etnoloji: Halk bilimidir. İlkel toplumların kültürlerini inceler.
Sosyoloji: Toplum bilimidir.
İktisat: Ekonomik kaynakları ve faaliyetleri inceler.
Jeoloji: Yer bilimidir.
Jeofizik: Yer yuvarlağını bir bütün olarak fiziksel metotlarla inceleyen bilimdir.
Jeodezi: Dünya’nın şeklini, boyutlarını ve büyüklüğünü inceyen teknik bir bilimdir.
Meteoroloji: Hava kürenin yapısı, biçimi, bileşimi ve bu kürede oluşan hava hareketlerini inceler.
Biyoloji: Canlıları inceleyen bilimdir.
Litoloji (Petrografi ): Taş bilimi.
Pedoloji: Toprak bilimi.
Felsefe: Varlığı ve bilgiyi bilimsel olarak araştıran bilimdir.
Siyaset: Siyasal kuramları ve bu kuramların uygulamalarını inceleyen bilim dalıdır.
Teknocoğrafya: Tekniğin ve coğrafyanın birbirine yaptığı etkiyi inceleyen bilim dalıdır.
Fizik: Madde ile enerji arasındaki etkileşimi inceleyen ve doğada gerçekleşen olaylar ile ilgili açıklamalar yapan uygulamalı bir bilim dalıdır.
Jeopolitik: Bir devlette ya da bir bölgede uygulanan politikayla o yerin coğrafyası arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim dalıdır.
İstatistik (Sayım Bilimi): İlkelerini olasılık kuramlarından alarak eldeki verileri grafik ve sayı biçiminde değerlendiren bilim dalıdır.
Tıp: Hastalıkların tedavisi için başvurulan teknik ve bilimsel çalışmaların tümünü inceleyen bilim dalıdır.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

  • Coğrafya’nın Tanımı ve Dalları