Güneşin Ufuk Düzlemindeki Konumları ve Soruları

gunesin-gokyuzundeki-konumu

Güneşin Ufuk Düzlemindeki Konumu ve Soruları

Güneş doğudan doğar ve ufuk düzleminde yükselmeye başlar. Güneşin en yüksek konumuna ulaştığı tepe noktasında saat 12:00 olur. Bu saatten sonra ufuk düzleminde yavaş yavaş alçalarak batıdan batar. Güneşin bu ufuk düzlemindeki hareketi 21 Mart ve 23 Eylülde aşağıdaki şekilde olduğu gibi gerçekleşir. Saat 06:00 doğan güneş, 18:00’da batar. Her 1 saat 15açı yapacak şekilde oluşur. Toplamda Güneşin hareketi gündüz 12 saat = 180açıyı tamamlar. Aşağıdaki şekli inceleyiniz.

01-gunesin-gokyuzundeki-konumu

Güneşin konumu verilmiş birkaç noktanın karşılaştırılması,

02-gunesin-konumu

Yukarıda verilen A, B ve C noktaları ile ilgili yorum yaparken kesin olarak söylenebilecekler,

– A merkezinin yerel saati daha ileridir,
– A merkezinin yerel saati ileri olduğu için en doğuda olan merkezdir,
– Güneş ilk olarak A merkezinde doğar ve batar,
– B merkezinde güneş tepe noktadadır,
– B merkezinde güneş tepe noktasına ulaştığı için saat 12:00’dır,
– C merkezinin yerel saati en geridir.
– C merkezinin yerel saati en geri olduğu için A ve B merkezine göre daha batıda yer alır,
– Güneş son olarak C noktasında doğar ve batar,
– Güneşin ufuk düzleminde en yüksekte olduğu merkez B’dir.

Yukarıdaki şekil verilirken tarih olarak 21 mart yada 23 Eylül tarihinin belirtilmesi durumunda kesin söylenebilecekler,

– A merkezinin yerel saati daha ileridir,
– A merkezinin yerel saati ileri olduğu için en doğuda olan merkezdir,
– Güneş ilk olarak A merkezinde doğar ve batar,
– B merkezinde güneş tepe noktadadır,
– B merkezinde güneş tepe noktasına ulaştığı için saat 12:00’dır,
– C merkezinin yerel saati en geridir.
– C merkezinin yerel saati en geri olduğu için A ve B merkezine göre daha batıda yer alır,
– Güneş son olarak C noktasında doğar ve batar,
– Güneşin ufuk düzleminde en yüksekte olduğu merkez B’dir,

21 Mart – 23 Eylül olduğu için yukarıdakilere ek olarak;
– Bütün merkezlerde güneş 06:00’da doğar, 18:00’da batar (aynı anda değil, kendi yerel saatlerine göre),
– Bütün merkezlerde gündüz süresi 12 saattir,
– Bütün merkezlerde güneş tam doğudan doğar, batıdan batar,

  • Şekle açıların ilave edilmesiyle beraber;

03-gunesin-konumu

– A merkezi ile B merkezi arasında 45 derecelik fark vardır. 45 derece 3 saat edeceğinden A noktası B noktasına göre 3 saat ileridir. B’de güneş tepe noktasında (12:00) olduğu için A merkezinde saat 15:00’dır.
– C merkezi ile B merkezi arasında 45 derecelik fark vardır. 45 derece = 3 saat. C merkezi daha batıda ve B’nin saati de 12:00 olacağından, C merkezinin saati 09:00 olacaktır.
– A ile C merkezleri arasında 90 derecelik açı farkı vardır. 90 derece = 6 saat fark oluşturur. A’da saat 15:00 dersem C’de saat 6 saat geri (09:00) olacaktır. C’de saat 09:00 dersem A’da saat 6 saat ileri (15:00) olacaktır.
– A’da güneşin batmasına 3 saat vardır,
– B’de ölğe vaktidir.
– C’de güneş doğalı 3 saat geçmiştir.

Not: 21 mart ve 23 Eylül’ün belirtilmesi çok önemlidir. Bu tarihler dışında gündüz süresi 12 saatten fazla veya az olabilir bu durumda güneş 6’da doğar veya 18’de batar diyemezsiniz.

Konuyu en iyi sorulardan örnek vererek anlarsınız, sorulara geçelim;

  • Soru – 1

Aşağıdaki şekillerde, 21 Mart tarihinde X ve Y merkezlerinde Güneş’in aynı andaki konumları gösterilmiştir.

04-gunesin-konumu

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi X ve Y merkezleriyle ilgili olarak kesinlikle söylenebilir?

A) X merkezi daha doğudadır.
B) Y merkezi Kuzey Yarım Küre’dedir.
C) X merkezi Y merkezinin batısındadır.
D) Y merkezinde gündüz süresi daha kısadır.
E) Her iki merkez de aynı enlem üzerinde yer alır.

Çözüm: Güneşin konumuna bakarak X merkezinde saat 12:00, Y merkezinde 15:00 civarı dersek.
A) X merkezinde saat daha geri olduğu için daha batıdadır. X
B) Güneşin konumuna bakarak yarım küresi söylenemez. X
C) X merkezi, Y merkezinin batısındadır. (saatlerine bakınız) 
D) 21 Martta gece – gündüz eşittir. Bir merkezin diğerinden uzun gece veya gündüz yaşama lüksü yoktur. X
E) Almayabilir de. X

  • Soru – 2

05-kars-gunesin-konumu

Güneş, yukarıdaki gibi Kars boylamı üzerindeyken Edirne’de hangi konumda görülür?

06-gunesin-konumlari-sorusu

Çözüm: Kars’ta öğle vakti yaşandığında Edirne batıda olduğundan henüz öğle vakti olmamıştır. Türkiye’nin doğusuyla batısı arasında 1 saat 16 dakika fark olduğundan Edirne’de vakit öğleye yakındır. Cevap: D

  • Soru – 3

Dünya, kendi ekseni etrafındaki hareketini batıdan doğuya doğru tamamlar. Bu nedenle Güneş önce doğuda doğar.
Buna göre, 21 Mart tarihinde aynı anda Güneş’in ufuk düzlemindeki konumları aşağıdaki gibi olan kentlerden hangisi en doğuda yer alır?

07-gunesin-konumlari-sorusu

Çözüm: En doğuda olan merkezin yerel saati en ileridir. Saati ileri olan merkezde güneş en batıda (batmaya yakın) olur. Seçeneklerde batmaya en yakın olan A seçeneğinde verilmiştir.

  • Soru – 4

Aşağıda, aynı enlemde bulunan farklı iki merkezde Güneş’in aynı andaki konumları gösterilmiştir.

08-gunesin-konumlari

Buna göre, K ve L merkezleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) K merkezinde yerel saat daha ileridir.
B) K merkezinde Güneş daha erken batar.
C) L merkezinde Güneş daha geç doğmuştur.
D) K ve L merkezlerinde gündüz süresi aynıdır.
E) K ve L merkezleri aynı meridyen üzerindedir.

Çözüm: Aynı meridyen (boylam) üzerindeki merkezlerde yerel saat, dolayısıyla güneşin konumu da aynı olur. Cevap: E

  • Soru – 5

Aşağıda 21 Mart tarihinde Ekvator üzerinde bulunan üç noktaya aynı anda güneş ışınlarının düşme açıları verilmiştir.

09-gunesin-konumlari

Şekilde verileri III. merkez 20° doğu boylamı üzerinde ise; I. ve II. merkezler hangi boylamlar üzerindedir?
____I___________II_______
A) 30° doğu   – 60° doğu
B) 80° doğu   – 120° doğu
C) 10° batı   – 150° doğu
D) 120°doğu – 150°doğu
E) 80° doğu   – 10° batı

Çözüm:
I merkez III merkezin 60 derece (4 saat) doğusundadır. 20 + 60 = 80 derece doğu boylamı üzerindedir.
II merkez III merkezin 30 derece (2 saat) batısındadır. 20D den 30 derece batıya gidersek 10 batı boylamına ulaşırız. Cevap: E

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

36 Cevaplar

  1. nirvanaya ulaşan adam dedi ki:

    Hocam tebrikler çok güzel anlatım. Ayrıca başarılarınızın devamını dilerim.

  2. adasdfdsf dedi ki:

    hocam 4.soruda d şıkkı da yanlış değğilmi

  3. dillon dedi ki:

    hocam 4. soruda D sıkkının nasıl yanlıs olmadıgı acıklayabılır mısınız D sıkkında soyle dıyor: K ve L merkezlerinde gündüz süresi aynıdır

  4. haci dedi ki:

    Teşekkürler seçkin ve güzel sorular

  5. beyzanur dural dedi ki:

    Hocam cidden mükemel bir anlatım yazılıya çalışırken cidden harika bayıldım çok yardımcı yardımcı kitaplardan anlamadığımı burda anladım ellerinize sağlık

  6. nazlı dedi ki:

    Hocam cevaplarsanız sevinirim 🙂

  7. Nurkay Erbay dedi ki:

    Bu soruda yardımcı olursanız gerçekten çok sevinirim.

  8. Nurkay Erbay dedi ki:

    Umarım bu sefer resim gelir.

    • kadirhoca dedi ki:

      I = 2000 m
      II = 2000 m
      III = 1600 m
      IV = 1800 m
      V = 2400 metre yükseklikte bulunmaktadır. Gerçek sıcaklık ile indirgenmis sıcaklık arasinda ki farkın en az olması için deniz seviyesine en yakın olması yani alçakta olmasi lazim. En alcak olan 3 (III) CEVAP OLUR.

  9. Nurkay Erbay dedi ki:

    Bu soruyu açıklayabilir misniiz ?

    • kadirhoca dedi ki:

      Açıkçası ilk defa böyle bir soru tarzı görüyorum. Anladigim kadari ile x ile ifade edilen güneşin tepe yükseltisi ki bu yükselti Ekvatora yaklaştıkça yükselir. Alçak enlem ler Ekvatora yakın enlem ler olduğu için x i fazla ve güneşin 12.00 konumuna yakın olanını bulmamız gerekir. Bu durumda cevap A gibi görünüyor. Ama rahatlıkla söyleyebilirim ki bu tarz sorunun gelme ihtimali gerçekten çok düşük.

      • Nurkay Erbay dedi ki:

        Cevap A açıklama için teşekürler. Peki soruda verilen 23 eylülü’ün bir alakası var mı soruyu çözmekle ? Eğer 23 eylül dışında bir gün olsaydı bu taktiği yine uygulayabilir miydik?

        • kadirhoca dedi ki:

          Evet var. 23 eylül tarihinde güneş ışınları Ekvatora dik düşer. Dolayısı ile güneşin ufuk düzleminde en yüksek konumuna ekvatorda ulaşır. Diğer bir açıklama ile ekvatorda güneş saat 12.00 da tam tepemizde ve yüksek konumda gözükür. Kutuplara (yüksek enlemlere) doğru saat 12 olsada güneş tepede değil batıyormuş gibi gözükür ufuk düzlemde göre yükseltisi düşüktür.

          Bu soru tarzına 23 eylül veya 21 Mart iyi gider ancak diğer tarihleri kattığı zaman (21 haziran – 21 aralik) şekilden ziyade enlemini sorabilir. Mesela 21 haziranda asagida konumları verilen merkezlerden hangisi yengeç donencesine en yakındır gibi.

  10. Nurkay Erbay dedi ki:

    1.ifadeden güney yarım kürede olduğunu anladım ancak A ve D şıkları arasında kaldığımda neye göre yapacağımı anlayamadım.

    • kadirhoca dedi ki:

      Evet dediğiniz gibi 1. ifadeden bu yerin kesin olarak güney yarım küre de olduğunu anlarız. 2. ifade den ise burada tarih ne olursa olsun gün süresinin düzenli yaşandığını anlıyoruz. Nasıl yani gün süresi düzenli derken? diye sorabilirsiniz 24 saat içinde güneşin doğması veya batması gerçekleşiyorsa orada gün düzenli yaşanıyordur. Gündüzün düzenli yaşandığı alanlar Ekvator ile kutup daireleri arasıdır. Aradığımız nokta kutup dairesi ile kutup noktası arasında olamaz. 21 aralik tarihinde güneşin doğduğu veya 21 haziranda batabildigi son nokta kutup dairesidir. Cevap A.

  11. Nurkay Erbay dedi ki:

    Hocam bu soruda cevabın neden a olduğunu biliyorum ancak neden E değil onu anlayamadım. 1.şekilde izohipsler daha sık geçtiği için eğim daha fazla böylelikle kıta sahanlığı daha dar olması gerekmez mi ? açıklarsanız gerçekten çok memnun olurum.

    • kadirhoca dedi ki:

      Doğru mantık ancak dikkat etmediğiniz nokta şu; x bölgesinde Delta oluşmuş yani gerisinde dik bir yamaç olsada akarsular in getirdiği malzemeler denizi doldurarak kıta sahanligi ni genisletmistir. Y bölgesinde izohipslere bakarsak kıta sahanligi geniş olmalı fakat orada dikkat ederseniz Haliç oluşmuş. Gel git genliği fazla olduğu için akarsular in getirdiği malzemeler denizi dolduramamis kıyı birden derinleşir. Kıta sahanliği dar.

  12. kaderr dedi ki:

    En doğuda olan merkezin yerel saati en ileridir. Saati ileri olan merkezde güneş en batıda (batmaya yakın) olur.
    —-ya ne demek istemiş çelişki değil mi bu?

  13. Sevilay Çelik dedi ki:

    Ben burayı anlamadım içeri gidildikçe yükseltinin artması gerekmiyor mu akarsu vadisi içimde kalması tam olarak ne demek nasıl 1200 olmus

    • kadirhoca dedi ki:

      II ve III numaralı alanların bulunduğu yer akarsu vadisidir. Bunu izohipsleri dik kesen çizgiden çıkartıyoruz. Merkezden yukarı ve aşağı doğru yükselti azalır. Bu azalma miktarını da haritanın doğusunda ve batısında verilen yükseltilerden anlıyoruz. Yükselti değerleri 200 metre aralıklarla çizilmiştir.

      • Sevilay Çelik dedi ki:

        Yani vadinin sıvri ucu yükselmesi gerektiği için orada düştük sırtta ise bunun tam tersi olduguna göre.. Ve şekilde vadi ve sırt bulunmasa İzohipslerin küçülüp daraldığı yere doğru yükselti sayısını artırmamız gerekirdi dimi

  14. kadirhoca dedi ki:

    Çizgisel hız ekvatordan kutuplara doğru azalır. Orta kuşaktaki çizgisel hız ekvatora göre az, kutuplara yakın paralellere göre fazla olur.

  15. ayşegül dedi ki:

    hocam, güneş neden enlem derecesi büyük olan yerlerde ilk önce doğar ve geç batar

    • kadirhoca dedi ki:

      Enlem derecesi büyük olan yerlerde ilk önce doğar diye bir durum genellenemez. Eksen eğikliğinden dolayı bu durum değişkendir. Söylediğiniz durum
      21 Mart – 23 Eylül tarihleri arasında Kuzey yarım kürenin yüksek enlemleri için geçerli iken,
      23 Eylül – 21 Mart tarihleri arasında Güney Yarım Kürenin yüksek enlemleri için geçerlidir.
      21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde ise güney aynı boylam üzerindeki noktalarda aynı anda doğar aynı anda batar. (sebep eksen eğikliğidir.)

      Sorunuz da bir eksiklik olduğunu ve ya başka birşeyden bahsettiğinizi düşünüyorum. Belki sormak isteğiniz şu olabilir.

      Güneş yüksek enlemlerde neden yavaş doğar, yavaş batar? Bunun da sebebi çizgisel hızın kutuplara doğru yavaşlaması olurdu.

      İyi çalışmalar.

  16. Fatih dedi ki:

    Elinize sağlık işime yaradı 😀

  17. Ahmet dedi ki:

    Kadir hocam ben 06.00 dogan gunesin neden 18.00 battigini anlamadim

    • Kadir UÇAR dedi ki:

      21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde Bütün Dünya’da Ekvatorda ise yıl boyunda güneş 06:00’da doğar, 18:00’da batar çünkü gündüz süresi bu iki tarihte bütün dünyada, ekvatorda ise yıl boyunca 12 saattir. 06’da doğan güneş 12 saat sonra batacağından (6 + 12 = 18) 18:00’da batar.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir