Hayali Rehberlerimiz; Paralel ve Meridyenler

Hayali Rehberlerimiz; Paralel ve Meridyenler

Paraleller (Enlem)

Ekvatora eşit uzaklıktaki noktaları birleştiren, Dünyayı iki eşit parçaya bölen çizgiye Ekvator, Ekvatora paralel olarak çizildiği düşünülen dairelere ise paralel denir.

paralel-enlem

Paralellerin Özellikleri Nelerdir?

1. Başlangıç paraleli Ekvator’dur ve en büyük paralel dairesidir. (Tam uzunluğu 40.076 km’dir)

2. Paraleller doğu – batı yönünde uzanırlar.

3. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kısalır. Kutuplarda nokta halini alır.

meridenler02

4. Ekvator çizgisinin kuzeyine Kuzey Yarım Küre (KYK) buradaki paralellere Kuzey Paralelleri denir.

5. Ekvator çizgisinin güneyine Güney Yarım Küre (GYK) buradaki paralellere Güney Paralelleri denir.

6. Birer derecelik açılarla çizilirler.

7. 90 tane KYK’de, 90 tane GYK’de toplam Dünya’da 180 adet paralel dairesi bulunur.

8. Bir boylam üzerinde ardışık iki paralel arasındaki mesafe sabit 111 km’dir.   (Bazen öğrenciler ardışık kelimesini anlamadığı için burda açıklama ihtiyacı duyuyorum. 3k enlemi ile 4k enlemi ardışıktır veya 3k enlemi ile 2k enlemi ardışıktır. Ancak 3k ile 5 k ardışık değildir)

9. Bazı paralellerin özel isimleri vardır. Bu meridyenler aşağıdaki şekil üzerinde gösterilmiştir.

ozel-paraleller

 

Enlem:

Enlem ile paralel çoğu zaman birbirinin yerine kullanılsa da aradaki fark şudur. Enlem, paralel çizgilerinin açı cinsinden değeridir. Bu açı, Dünya üzerindeki bir noktanın Ekvator’a olan uzaklığının açısıdır. Bu açı değeri derece (0), dakika ( ‘ ) ve saniye ( ” ) olarak ifade edilir. 523′ 47” gibi. 1 derece = 60 dakika, 1 dakikada = 60 saniyedir.

Aynı Enlem Üzerindeki Merkezlerin Ortak Özellikleri;

  • Ekvator’a ve kutuplara eşit uzaklıktadırlar.
  • Güneş ışınlarını aynı açıyla alırlar.
  • Gece-gündüz süreleri birbirine eşittir.
  • Dünyanın çizgisel dönüş hızı aynıdır.
  • Aynı iklim kuşağındadırlar. Fakat aynı iklim özelliği görülmeyebilir (özel konumdan dolayı).

Enlem Yeryüzünde; (Enlem etkisi sıcaklık konusunda detaylı olarak anlatılacaktır)

  • Güneş ışınlarının düşme açısı Ekvatordan kutuplara doğru daralır.
  • Işınların atmosferde tutulma miktarı Ekvatordan kutuplara doğru artar.
  • Güneşin ufuk düzlemi üzerindeki yüksekliği kutuplara doğru düşer. (Güneş daha alçaktaymış gibi görünür)
  • Cisimlerin gölge boyu, Ekvatordan kutuplara doğru uzar.
  • Gece – gündüz süreleri Ekvatordan kutuplara doğru uzar. Kutuplarda 6 ay olur.
  • Gece ile gündüz arasındaki süre farkı Ekvatordan kutuplara doğru artar. Ekvator’da gece – gündüz arasındaki fark yıl boyunca sıfır (24 saat gece – 24 saat gündüz) iken, kutuplara doğru gece ile gündüz arasındaki fark 6 ayı bulur.
  • Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık azalır.
  • Kalıcı kar alt sınırı Ekvatordan kutuplara doğru düşer.
  • Orman üst sınırı Ekvatordan kutuplara doğru düşer.
  • Tarım üst sınırı Ekvatordan kutuplara doğru düşer.
  • Yerleşme üst sınırı Ekvatordan kutuplara doğru düşer.
  • Deniz sularının tuzluluğu Ekvatordan kutuplara doğru azalır.
  • Bitki örtüsünün tür ve çeşitliliği Ekvatordan kutuplara doğru azalır.
  • Hayvan tür ve çeşitliliği Ekvatordan kutuplara doğru azalır.
  • Toprak türlerini etkiler. (İklim değişimine bağlı olarak)
  • Tarım ürünlerini etkiler,
  • Akarsu rejimlerini etkiler,
  • İnsanların yerleşme biçimlerini ve yaşam tarzlarını etkiler enlem.

Meridyenler (Boylam)

Bir kutuptan, diğer kutba doğru uzanan ve diğer bütün paralelleri 90 derecelik dik açılarla kesen hayali çizgilerdir.

Meridyenler

Meridyenlerin Özellikleri Nelerdir?

1. Başlangıç meridyeni İngiltere’nin Greenwich gözlem evinden geçen meridyendir. Derecesi 0 (sıfır)

  • Not: Başlangıç meridyeni 1875 yılında ABD’nin Washington kentinde düzenlenen Uluslararası Meridyen Konferansında oy birliği ile kabul edilmiştir. Başlangıç meridyeninin İngiltere üzerinden geçmesinin sebebi o dönemde denizlerdeki gemilerin yarısına yakınının başlangıç meridyeni olarak Greenwich’i kullanıyor olmasıdır.

2. Meridyenler kuzey – güney yönünde uzanırlar.

3. 180 tane doğu, 180 tane batıda toplam 360 tanedirler.

4. Meridyenlerin dereceleri başlangıç meridyeninden doğuya ve batıya gidildikçe büyür. (0 ve 180 derece enlemleri ortaktır.)

5. Boyları birbirlerine eşittir. Kutuplarda birleşirler.

6. Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı sabit 4 dakikadır.

7. Ardışık iki meridyen arası mesafe sadece ekvatorda 111 km olup, kutuplara doğru gidildikçe bu mesafe azalır. Örneğin;

  • Ekvatorda, 111 km,
  • Dönenceler civarında 100 km,
  • Türkiye’de 85 km,
  • Kutup dairelerinde 47 km,
  • Kutup noktalarında ise 0 (sıfır) km’dir.

8. Aynı paralel üzerinde boylamlar arası mesafe değişmez. Örneğin aşağıdaki çizimde 60 enlemi üzerinde boylamlar arası 55 km iken, 45 derece enleminde her boylam arası 78 km’dir. Boylam aralığının mesafesi biliniyorsa bunu 360 ile çarparak paralelin toplam uzunluğuna da ulaşabiliriz. örneğin 60 paralelinin toplam uzunluğu 360 x 55 km kadardır gibi.

boylamlar-arasi-mesafe

9. Her meridyenin tam karşısındaki meridyene anti meridyen denir. Meridyen ile anti meridyenin açı değeri toplamı 180 derece olup Doğu boylamlarının anti meridyeni Batı, Batı meridyenlerinin anti meridyeni Doğu boylamı olur. Örneğin;

  • Ekvator’un (0) ——– Anti meridyeni (180) (0 + 180 = 180)
  • 30 Doğu boylamı —– Anti meridyeni (150 Batı) (30 + 150 = 180)
  • 45 Batı Boylamı —— Anti meridyeni (135 Doğu) ( 45 + 135 = 180)
  • 90 Batı Boylamı —— Anti meridyeni ( 90 Doğu ) ( 90 + 90 = 180 gibi)

10. Aynı meridyen üzerinde bulunan  bütün noktaların;

  • Yerel saatleri,
  • Öğle vakitleri,
  • Başlangıç boylamına olan açısal uzaklıkları, (gerçek uzaklıkları değil !!! ) aynıdır.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

30 Cevaplar

  1. Faruk Akdeniz dedi ki:

    Saolun hocam allah razi olsun

  2. yaren dedi ki:

    anı meridyen derken?

  3. OGUZHAN dedi ki:

    çok sağolun sınava çalıştım rahatca sayenizde

  4. Özde karakaş dedi ki:

    çok sağolun hocam.

  5. nihal uğur dedi ki:

    hocam benim anlamadıgım şeyler:1.yerel saat ne demek hocam internetten araştırdım ve güneşin saat 12 de tepe de olma durumu gibi bir yazı çıktı yani aynı boylam üzerinde güneş aynı anda tepede olup ve saat 12 olması demekmiş ama ben bu yazıyı tam anlayamdım bana daha net açılarmısınız birde hocam aynı boylam üzerinde aynı anda güneş dogup batmaz ise örnegin 2 tane merkez olsun 2 side kuzey yarım küre x merkezinde güneş daha erken dogup daha erken batarsa öglen vakti daha hızlı yaşanmaz mı ve tam aksine y merkezide x merkezine göre daha geç dogup daha geç batıyor ee ozaman bu merkezin 12 olması için daha uzun bir süre yok mu yani ikiside nasıl aynı anda oluyor güneş ve saat aynı anda 12 oluyor. ve neden aynı boylam üzerinde aynı anda güneş dogup batmıyor hocam uzun yazdım ama kusur bakmayın bunu örnekle açıklarsanız sevinirm şimdiden teşekkürler hocam

  6. nazlı dedi ki:

    hocam yardımcı olur musunuz?

  7. Sevilay Çelik dedi ki:

    Çok zorladım ama yapamadım tekrar sormak durumunda kaldım.. Kusura bakmayın

    • kadirhoca dedi ki:

      C – D arası mesafe;

      80 – 65 = 15
      15 x 111 = 1665 km’dir.

      B ve C arası mesafe;

      40 – 0 = 40
      40 x 111 = 4440 km’dir.

      4440 + 1665 = 6105 km olur.

      Toplam yol 7380 km ise bundan 6105 km çıkartırsak kalan A-B yolu olur.

      7380 – 6105 = 1275 km

      Direkt olarak A-B yolunun uzunluğunu bulamayız. Çünkü A ve B noktalarının üzerinde bulunduğu enlemde ardışık iki boylam arası mesafe bilinemez. 111 km kuralı ekvator ve enlemler arasında işler.

  8. zeynep dedi ki:

    Yılın farklı tarihlerinde güneşin dünyaya dik düştüğü yerler değiştiği halde(dönenceler arası) ekvatordan kutuplara gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının düştüğü genellemesi nasıl yapılabilir.Üstelik buna bağlı olarak sıcaklığın değiştiği söyenir.Sıcaklık üzerinde güneşin geliş açısı haricinde farklı faktörlerde etkili değil midir?

    • kadirhoca dedi ki:

      İstisnalar kaideyi bozmaz esasına dayalı olarak bu genelleme yapılabilir. Burada belli zamanları düşünmek yerine yıllık genel ortalama dikkate alınmıştır. Siz sadece yaz mevsimini düşünürseniz örneğin kyk de ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık ilk önce artar daha sonra düşer. Ama burada göz ardı ettiğiniz kış mevsimi dir. Yaz ve kış ortalamaları dikkate alındığında bu genellemeyi rahatlıkla yapabiliriz. Sıcaklık ekvatordan kutuplara doğru azalır. Başka faktörler tabii ki sıcaklık üzerinde etkilidir. Örneğin ekvatoral kuşakta yüksek dağların bulunduğu yerlerde sıcaklıklar düşüktür. Ancak bu genelleme yapmamızı engellemez. Çünkü yüksek alanlar oldukça azdır.

  9. Mehmet Köksal dedi ki:

    Merhaba Kenan bey, size Slovakyanın Prsov şehrinden yazıyorum. 3 gündür buradayım, tahmin edersiniz ki güneş ülkemize göre çok erken doğuyor. İlk gün yerel saate göre 23.30 gibi yatmama rağmen gözlerimi açtığımda çok dinlenmiş olarak uyandığım için saatin 8 civarı olduğunu düşündüm, oysa gerçek 05.30 idi güneş çoktan doğmuş, sokak çoktan harekete geçmiş, insanlar arabalar öğlen trafiği gibiydi. Sonradan, işyerlerinin birçoğunda açılış saatinin 06.00 olduğunu görmemde bu yüzden şaşırtıcı gelmedi. Coğrafi faktörlerin etkisini anlamaya çalışmak çok zevk verici geliyor bana, bulmaca çözüyormuş gibi, çok kolay gözüküyor ama içine girdiğinizde çok bilinmeyenli bir denklem halini alıyor. Ülkemizin batısında olmasından ziyade, kuzeyinde olması çok daha etkili geldi bana. çok ilginç, Dünyanın şekli, tam bir küre olmayışı, yaylanma hareketi, dağların ve denizlerin varlığı ve etkileri ve dahası hepsi yüce kudretin ayetleri diye düşünüyorum.

    Bir de size bu konulardan çok farklı bir sorum olacak.
    Dünyamız kendi etrafında dönüyor, yılda 365 gün var. peki dünya yılda 365 kez mi dönüyor kendi etrafında. Hemen soruma evet mi dersiniz bilmiyorum ama bana bu soruyu sordurtan sebep şu. Dünya kendi etrafında hiç dönmeseydi bile güneşin etrafında 1 kez dönmesinden dolayı yılın yarısında gece, yarısında da gündüz olmaz mıydı? Dünya kendi etrafında hangi yöne dönüyor bilmiyorum ama bu 1 günlük etki yapmaz mı? kendi etrafında dönüş yönüne göre +1 ya da -1 şeklinde.

    İyi çalışmalar dilerim.

    • kadirhoca dedi ki:

      21 Mart – 23 Eylül arasında Türkiye’nin Kuzeyinde bulunan yerlerde Gündüz daha uzun geceler daha kısadır. Bu değişimin ortaya çıkmasındaki temel faktör ise dünya ekseninin eğik olmasıdır. Sebeplerin tamamıda tabii ki yüce allahın hikmetidir.

      Sorunucun cevabına gelince: Kolumuzdaki saate göre yaşam sürmekteyiz. Ve güneşin hergün doğup her gün battığına şahit oluyoruz. Her güneşin doğması yeni bir günün başlangıcı olarak sayarsak evet bir yıl içerisinde güneş 365 defa doğduğu için bir yıl içinde 365 gün vardır. Sorunuzun devamına gelirsek, Dünya kendi çevresinde hiç dönmeseydi dediğiniz gibi 1 yıl = 1 Gün olurdu. Yılın 6 ayı gece 6 ayı gündüz olurdu. Bu durumda iken güneş doğudan değil batıdan doğardı. Güneşin doğuşu ve başısı çok uzun (6 ay) gerçekleşirdi.

      Normal durumda dünya Batıdan – Doğuya doğru döner o yüzden ilk güneşi görenler daha doğuda olanlardır.

      Bu sayfanın bu şekilde dikkatinizi çekip bize ulaştığınız için teşekkür ederim.

  10. Mehmet Köksal dedi ki:

    Kenan bey ilginiz için teşekkür ederim. yaptığınız izahı çok iyi anladım ancak yine de sorumun cevabını alabilmiş değilim. Sizin de söylediğiniz gibi dünya kendi etrafında hiç dönmeseydi bir gün oluşacaktı bu tamam. fakat güneş batıdan doğacaktı diyorsunuz bu da tamam. asıl soru şu; Dünya kendi etrafında da döndüğüne göre yılın başlangıcında bulunduğu noktaya 1 yıl sonra yeniden geldiğinde bir dönüşlük kaybı olacaktır dolayısıyla kendi etrafında 366 kez dönmüştür ancak ancak biz güneşin doğuşuna 365 kez şahit olmuşuzdur diye düşünüyorum yıllardır ama bu konunun uzmanı değilim. Sizce doğru düşünmüyor muyum?

    • kadirhoca dedi ki:

      Soruda ne demek istediğinizi şimdi anlamış bulunmaktayım. Şimdiye kadar olaya hiç bu yönden bakmamıştım. Kulağa oldukça mantıklı gelse de dünyamız hareket etmektedir. Bu hareketin yılda 365, 4 yılda 1 defada 6 saatlerin birikmesi ile 366 gün olduğu su götürmez bir gerçektir. Yinede bakış açınıza göre bir araştırmada bulunup nihai görüşümü daha sonra burada paylaşmak isterim. Teşekkürler.

    • kadirhoca dedi ki:

      Her paralel 360 parçadan meydana gelir. Bu parçanın uzunluğu sadece ekvatorda 111 km iken kutuplara doğru daralır. Bize ekvator dışında bir paralelin uzunluğu verilirse her durumda onu 360’a bölünüz ayrıca bu mesafe 4 dk eşit olacaktır. Çözüme geçersek;

      25.200 / 360 = 70 km (yani ardışık iki boylam arası 70 km olur.)
      2100 / 70 = 30 (K-S arasından 30 adet boylam geçmektedir. Her boylam arası 4 dk olduğu için)
      30 x 4 = 120 dk

      Cevap: D seçeneğidir.

    • kadirhoca dedi ki:

      Verilenden bir noktanın boylamı bilinebilir ancak boylam üzerinde nerede olduğu kesin değildir. Bu yüzden enlemi bilinemez, enlem bilinmediği için iklim kuşağı da bilinemez. Can alıcı noktaya gelince herkes 180 derece enlemine tarih değiştirme çizgisi diyor ama ben demiyorum. Tarih değiştirme çizgisi sabit değildir. Sonuç olarak bu sorunun cevabı kitabına göre D bana göre B seçeneğidir. İyi çalışmalar.

      • vasfi dogan dedi ki:

        Cevap da doğru seçeneği B şıkkı olarak almış. Hocam anlayamadığım nokta şu boylamı bilinebilir diyoruz ama doğu mu batı mı bilemiyoruz. Boylamın 30 D ya da 30 B diye ifade edilmesi gerekmez mi?

    • kadirhoca dedi ki:

      Çalışmasını daha kısa sürede bitirmek istiyorsa birbirine yakın olmalı. Meridyen kutuplara doğru daraldığı için kutuplara en yakın yer de çalışmalı. Cevap A seçeneğidir.

  11. xXkingxX dedi ki:

    ben anlamadım ya çok zor
    offfffff

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir