İzohips Haritalarında Yer Şekillerinin Gösterilmesi

116
3654
views

İzohips Haritalarında Yüzey Şekillerinin Gösterilmesi

Bundan önceki yazımızda izohips haritalarının özellikleri anlatılmıştı. Bu yazıda ise izohips haritalarına bakıldığında nerede dağ, vadi, sırt, delta, kapalı çukur, boğaz vb. yüzey şekilleri var onu anlatmaya çalışacağız. Bu sayede izohips haritasına uzaylı gibi bakmayacak haritada ne tür yüzey şekilleri var onu rahatlıkla anlayabileceksiniz (umarım:) Tek tek resimler kullanmak yerine bütün yer şekillerini aşağıdaki izohips haritasında açıklayalım.

izohips-haritalarinda-yersekillerinin-gosterilmesi

Yüksek kalitede PDF olarak indir.

Dağ (Tepe): 1 ve 3 numaralı alanlarda olduğu gibi kapalı izohipslerin zirveye doğru daraldıkları net olarak görülüyorsa bu alanlara dağ yada tepe denir. Dağ, tepeye oranla daha yüksektir ama size izohips haritası verildiğinde hangisi dağ hangisi tepe diye sorulmaz, yada ikisi birlikte verilmez (genelde).

Boyun: 2 numaralı alan boyunu göstermektedir. İki dağ (tepe) arasında kalan alçak bölgeye denir. Boyun bir yönüyle en alçak yer iken, diğer yönüyle de en yüksek yerdir. Nasıl yani diye sorabilirsiniz. Harita üzerinde açıklayayım. 2 numaralı bölgeden doğu yada batı yönünde ilerlerseniz (siyah noktalara doğru) dağın zirvesine doğru çıkmış olursunuz. Doğu – Batı yönünde ilerlerseniz en alçak noktadasınız. Eğer kuzeye veya güneye doğru ilerlerseniz aşağı (alçak alanlara) doğru gitmiş olursunuz. Kuzey – Güney yönünde ilerlerseniz en alçak noktadasınız. Kısacası gözlüğe benzer iki çerçeve görüyorsanız arası boyundur. haritadaki ikinci boyun bölgesini siz bulun.

Vadi: 4 numaralı alan vadiyi göstermektedir. 4 numaralı alanda görüldüğü gibi izohipsler bazen “V” benzeri şekiller oluşturur. Bu “V” lerin sivri ucu akarsuyun kaynağını (doğduğu yer) gösteriyorsa orda vadi var demektir. Şeklimizde bu alandan akarsu geçmektedir. Akarsu geçiyorsa hiç tereddüt etmeden “V” nin sivrisine genişine bakmadan vadi dersiniz. Ancak her vadiden akarsu akmayabilir, belkide yıllarca önce kurumuştur. Bu durumda ilk başta dediğimiz gibi yapıp “V” nin sivri ucunun yüksekleri göstermesine bakarız.

Sürekli Akarsu: İzohipsleri kesen devamlı çizgiler ( ________ ) sürekli akarsuları gösterir. Bunlar yıl boyunca akışı olan sulardır.

Mevsimlik Akarsu: İzohipsleri kesen kesik kesik çizgiler (- – – – – – – ) mevsimlik akarsuları gösterir. Bu akarsular yılın belli dönemlerinde kurur, belli dönemlerinde akarlar.

Haritamızda mavi renkle gösterilen akarsular sürekli (devamlı) akarsulardır.

Göl: Kara içerisinde mavi renkle gösterilen su birikintisi göldür. 6 numaralı alan.

Kapalı Çukur (Çanak): İçe doğru okla gösterilen alan kapalı çukur yada çanak ismiyle bilinir. Bu bölgelerin özelliği Okun başladığı yerden, bittiği yere kadar yükseltinin azaldığını gösterir. 7 numaralı alandır.

Zirve (Doruk): 8 numaralı alanda yer alan nokta zirve yada dorukları gösterir. zirve yada doruk çevresine göre en yüksek noktayı gösterir. Haritamızda 4 adet doruk bulunmaktadır.

Yamaç: 9 numara ile gösterilen alanlar yamaçtır. Aslında kimse size yamaç var mı yok mu diye sormaz çünkü; bir haritada en az 2 izohips çizgisi varsa orada yamaç vardır. Bu haritanın her yeri yamaç sayılır.

Sırt: 5 ve 16 numaralı alanda olduğu gibi izohipsler “U” ve “V” benzeri şekiller oluşturuyorsa ve bunların sivri uçları yükseltisi az olan tarafları gösteriyorsa orada sırt vardır. Vadinin tersi sayılabilir.

10 numaralı alan yine bir vadi alanı.

Kıyı Çizgisi: Haritanın altında Deniz veya Okyanus yazılı ise; kara ile suyu ayıran çizgiye kıyı çizgisi denir 0 metre ile gösterilir. Haritamızda deniz yazmasa da izohipslerin yükselti değerlerinden 11 numara ile gösterilen çizginin kıyı çizgisi olduğunu çıkarabiliriz. Bu haritada izohips yükselti değerleri verilmeseydi ve altta da deniz yazmasaydı 11 numaralı çizgiye kesin olarak kıyı çizgisi diyemezdiniz. Bu çizgi belkide bir göl kıyısını gösteriyor olabilirdi.

12 numaralı yer akarsuyun denize döküldüğü akarsu ağzını göstermektedir. Bu akarsu sürekli bir akarsudur.

Ova: Çevresine göre alçakta kalan geniş düzlüklere ova denir. 13 numaralı alan bir ova alanıdır. Bu alanın düzlük olduğunu geçen izohips çizgilerinin seyrelmesinden anlıyoruz.

Delta: 14 numaralı alan. Akarsuyun denize döküldüğü yerde kara denize doğru ilerliyorsa (çıkıntı yapıyorsa) orada delta vardır. Tam tersi durumda ise yani akarsuyun denize döküldüğü yerde deniz karaya doğru ilerlerse haliç oluşur. Delta ve haliç aynı yerde, bölgede oluşamaz. Delta varsa haliç olmaz, haliç varsa delta oluşmaz. Çünkü: haliç gel-git genliğinin fazla olduğu yerlerde görülür. Gel-git genliği fazla olan yerde delta meydana gelmez veya çok zordur.

Not: Delta oluşumunu engelleyen tek etmen gelgit değildir. Değişik nedenlerden dolayıda delta oluşmayabilir. Bunlar

– Akarsuyun çok az alüvyon taşıması,
– Akarsuyun döküldüğü kıyının derin olması. (Kıta sahanlığı (Şelf alanı) dar)
– Dalga ve akıntıların fazla olması gibi.

15 numaralı alanda nispeten eğimi az olan alanı gösteriyor.

İstek: Yer şekillerinin Profil Üzerinde Gösterilmesi

yersekillerinin-profil-uzerinde-gosterilmesi

Haritayı daha büyük boyutta indir…

Umarım yazdıklarımdan izohips haritalarındaki yüzey şekillerini tanımışsınızdır.


116 YORUMLAR

  1. en başta bulunan resmi hangi kaynaktan aldınız çıktı alınca resim bulanık çıkıyor kaynağından kesip yeğıştırırm

  2. hocam ygs calısıyorum ve her soruya gercekten cevap vermıssınız cok sagolun allah razı olsun ögrencının dılını ve zekasını cok ıyı bılıyorsunuz 🙂

    • Akarsular tarafından yarılmış yüksekte kalan düzlüklere denir. en genel anlamı ile. bu küçük haritada plato yok. Sebebine gelince jeolojik zaman içerisinde geniş alanlar düzlük haline geldiğinde (peneplen) izostatik denge gereği bu alanlar toptan yükselir. Bu yükselme sonucunda akarsular tekrar aşındırma yapmaya başlar. işte yükselen bu düzlükler akarsularca parçalanınca platolar meydana gelir.

    • Akarsular tarafından yarılmış yüksekte kalan düzlüklere denir. en genel
      anlamı ile. bu küçük haritada plato yok. Sebebine gelince jeolojik zaman
      içerisinde geniş alanlar düzlük haline geldiğinde (peneplen) izostatik
      denge gereği bu alanlar toptan yükselir. Bu yükselme sonucunda akarsular
      tekrar aşındırma yapmaya başlar. işte yükselen bu düzlükler akarsularca
      parçalanınca platolar meydana gelir.

  3. Hocam çok teşekkür ederiz.Bizim hocanın anlattıklarından hiç bir şey anlamamıştım çok düzgün anlatmışsınız.Teşekkürler

    • MEB hattını kullanıyorsanız açılmaya bilir. (sanane@outlook.com girmissiniz Mail adresi yazdığınız yoruma cevap yazılması durumunda bilgilendirilmeniz için istenmektedir bilginize)

  4. hocam site tüm 9. sınıf coğrafya konularını içermekte midir içeriyorsa şu dünyanın eksen eğikliğinin etkisi konu anlatımınızın linkini atarmısınız

  5. hocam merhaba.kapalı çukur, obruk, krater ok işaretiyle gosterılıyor ya..bunları ayırt edecek şekılde bır bılgı yada görsel var mı.krater nasıl ,çukur nasıl.bır de kapalı çukur olunca farklı oluyor mu .? teşekküler.ıyı günler .:)

    • Yüzey şekillerini ayırt edici bir simge kullanılmaz. Hepsi için içe doğru ok kullanılır. Ancak yakın çevresinde ki yersekillerine veya izohips lere bakarak oranın çukur mu yoksa kratermi olduğu yorumunu biz yapabiliriz. Örneğin çukur işareti dağın tepesinde ise orası büyük ihtimalle bir krater veya kaldera dır gibi.

    • Platonun tanımı akarsular tarafından derince yarılmış yüksekte kalan düzlüklerdir. Platoların meydana gelmesinde etkili olan dış kuvvet akarsudur. Bunun dışında kalan dış kuvvetler (rüzgar, dalga, vs.) zaten akarsu gibi bir vadi oluşumu meydana getiremez veya plato oluşturamaz. Vadi veya plato oluştuktan sonra ise akarsu kuruya bilir veya yatak değiştirebilir varlığını devam ettirmesede artık orası vadidir veya platodur.

  6. Hocam,çukur gösterilirken bi azalış oluyo peki bu azalış neye göre oluyo izhohipsin sabit aralık değerine göre mi azalıyor ben orasını çözemedim

    • Aynen dediğiniz gibi 10ar 10ar artıyor ise 10ar 10ar da azalır. Ama önemli olan nokta nerden itibaren azalacagini bilmek veya nerde duracağını. Burada sözel olarak açıklamak biraz zor şekiller üzerinde göstermek lazim

  7. hocam tepeyle doruk aynı şeymi. doruk nokta ile gösterilir tepe de böyle bir şey yoktur değil mi bir de hocam dorugun yükseltisi var mıdır yani izhoips 100 er 100 er artmış mesela doruga geldiğnde de dorugun yükseltisi yazılır mı bir de hocam kıta sahanlıgı nedir yani mesela karadenizden örnek verirserk hemen derinleşiyorsa bunda kıta sahanlıgı geniş diyemez miyiz ve neden diyemeyiz?

    • Sorduğun bütün soruları yine siz cevapladiniz ama sadece emin değilsiniz. Sırasıyla cevap vereyim emin olun. Tepe ile doruk aynı şey değildir. Tepe veya dağ izohipsle gösterilir doruk nokta veya üçgen ile gösterilip genelde yanına kesin yüksekliği yazılır. 100 er 100 er artmış diyelim ki son izohips 500 metrede bitmiş konan nokta (zirve veya doruk) 501 ile 599 arasında bir değer almak zorundadır. Kıta sahanligi veya diğer bir adıyla şelf alanı deniz kıyısından itibaren derinliğin 200 metreye ulaştığı yere kadar olan alandır. Bu mesafe karedenizde dar Ege’de geniş olur. Çünkü Karadeniz birden derinleşir 200 metre derinliğe çabuk ulaşırız fazla acilmamiza gerek kalmaz Ege’de ise derinleşme yavaş olur baya acilmamiz gerekir self geniştir. Ki bu yüzden yunanistan ile kıta sahanligi sorunumuz vardır.

  8. MERHABA bizde derse giren öğretmen çanak ve çukuru ayrı ayrı anlattı farkları nedir? Ve çukurun işareti oklu daire çanağınki ise normal daire imiş nasıl oluyor bilginiz vAr mı ACABA????? ???

    • Pembe renk seçili alanı göstermek için kullanılmıştır. Tepenin (dağın ) rengi yükseltisine bağlıdır. illaki kahverengi olacak diye bir durum yok. Tepenin yükseltisi 150 metre ise yeşile gösterilir.

    • Normalde bu alanlarda izohips çizgilerinin üst üste binmesi gerekir. Ancak izohipslerin özelliklerinde söyle der; izohipsler birbirini kesmezler. Bu kurala istinaden bu alanlarda izohipsler birbirine çok yaklaşır veya o alanlar kutucuk içine alınır. Eğimin % 100 olduğu alanlar Bu sekilde gösterilmeye çalışılır.

    • Ben bulu çizerek anlatayım sözel anlatmaya çalıştım ama olmadı.

      Aşağıda kırmızı alan boyun turuncu ile çizilen alan vadidir. Boyun iki tepe arasında olan noktadır. Vadi ise izohipslerin v şeklini aldığı yerdir.

  9. bazı sorularda karşımıza cıkan ama pek bilnmeyen bi bilgi var hocam sizce kurumus akarsu vadisi nasıl gösterilir ve biz bunun kurumuş akarsu vadisi oldugunu nerden anlayacagız.

    • Akarsu devamli akan bir su ise sürekli çizgi ile gösterilir. Arasıra akan ve kuruyan akarsu yatağında kesik çizgi bulunur. Tamamen kurumuş akarsu yatağı için özel bir çizgi kullanılmaz bunu izohips haritasına bakarak biz anlarız. Vadi içerisine herhangi bir çizgi konulmadi ise yüksek bir ihtimalle orası kurumuş bir akarsu yatağıdır.

    • Demeye çalıştığınız büyük ihtimalle haliç’tir. Delta ile Haliç’in farkına gelince;
      Delta: Akarsuların getirdiği alüvyonların deniz önünde birikerek karanın denize doğru ilerlemesidir.
      Haliç: Akarsu ağzında başta gelgit ve dalgalanma sonucu akarsu yatağının boşaltılmasıyla denizin karaya doğru sokulmasıdır.
      Temel farkı kısaca; Deltada kara denize, haliçte ise deniz karaya doğru ilerler. Ayrıca gelgit olan yerde haliç, olmayan yerde delta oluşma ihtimali yüksektir.

    • A – B Noktaları arasındaki toplam yükselti farkı 200 metredir. B 1000 metrede A yı bulmak için 200 eklemek bu soru için yeterlidir. Ancak A dan farklı bir nokta sorulsaydı her izohips aralığını bularak hesaplaması gerekirdi. İzohipsler arası yükselti farkını bulmak için 4’e bölmüştür. A – B arasında haritaya bakarsanız 4 aralık (eküidistans) bulunmaktadır. İyi çalışmalar.

    • Profil çıkarma sorusu sorulmuş ve sayılar harita üzerinde çizilen hatları (çizgileri) ifade etmektedir. Örneğin cevap II yani B’dir. Altta gösterilen harita üzerinde II numaralı sayının sağında çizilen düz çizgiden profil çıkarılırsa üstteki şekil (profil) ortaya çıkar.

        • Profil çıkarma sorularında 3 şeye dikkat etmelisiniz;
          1) Profilin başlangıç ve Bitiş yükseltilerine,
          2) Profil üzerindeki tepe ve çukur sayılarına,
          3) Genel eğim durumuna.

          Bu soru için cevap olabilecek 2 seçenek mevcuttur. III veya IV. Tepe sayısını dikkate alırsam bundan sonuca ulaşamam ançak profilde yüksek olan 2. tepeye dikkat edersem 250 metreye ulaşmıştır. Bu durumda sonuç sadece III numaralı hat olabilir.

          • Anladım hocam gerçekten çok teşekkür ederim. En çok sıkıntı yaşadığım nokta profil çıkarma sorulariydi. Verdiğiniz 3 madde benim kitabımda yoktu. Böylelikle öğrenmiş oldum tekrar teşekkür ederim

    • Verilen tarali alanlar için seçeneklerde ki ifadelerden hangisi yanlıştır diye soruyor. İlk önce şunu söyleyeyim 1 alan gerçekte 2 ye göre daha küçüktür. Bu yüzden 1 numaralı alanın haritası daha büyük ölçekli (sayısal olarak daha kucuk) olur. 2 numaralı haritanin ölçeği küçük ölçekli olacağı için ayrıntı azdır. C de doğrudur. D de ise kagit üzerinde daha geniş yer kaplar diyor. Soru köküne bakarsak aynı boyutlarda kağıda diyor. Bu seçenek te yanlislik vardır. Cevap D

      • 1 alan gerçekte 2 ye göre daha küçüktür.

        Hocam bu sonucu nasıl cikardiginizi anlayamadım açıklarsanız sevinirim.
        Hocam çok yoruyorum ama gerçekte konuyu anlamak istiyorum bu konuda yardımcı olursanız çok sevinirim

        • 1 numaralı alanın enlem derecesine bakarsak Ekvatora daha uzak olduğunu görürüz. Boylamlar arası mesafe kutuplara doğru daralır. Bu yüzden seklen benzeselerde gerçekte Ekvatora uzak olan gerçekte daha küçük alana sahiptir.

    • Sorulara korkarak bakmamak lazım. Bu soru birkaç defa soruldu ve hala soruluyor 🙂 basit bir soru aslında. B uzunlugunu alarak çözelim. Kağıdın kısa kenari 30 cm bu uzunluk gerçekte 60 km olacaksa,

      Ölçek = Hu / Gu
      Ölçek = 30 / 60
      Ölçek = 1 / 2
      Ölçek = 1 / 200 000 ( cm yapmak için 5 sıfır eklenir)

      • Hocam tek bir kenarın uzunluğunu almak yetiyor muydu? Ben bütün işlemleri denedim kafam iyice karıştı. Evet haklısınız sınav yaklaşınca sorularda ürkütücü geliyor hocam.

        • Hangi kenardan yaparsan yap sonuç değişmez. Harita uzunluğu kağıt uzunluğu, gerçek uzunlukta şeklin yanına yazılmış. Yapmanız gereken tek şey ölçek formülünde yerine koymak. 60 / 120 veya 30 / 60 oran aynı. İyi çalışmalar.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here