Coğrafi Konum

COĞRAFİ KONUM NEDİR?

Herhangi bir ülkenin Dünya üzerinde bulunduğu yer ile bu ülkenin diğer ülkelere, çeşitli yer şekillerine, önemli ulaşım ve ticaret yollarına, denizlere vs. göre konumuna coğrafi konum denir.

A. ÖZEL KONUM

Dünya üzerindeki herhangi bir yerin;
– kıtalara, okyanuslara, denizlere,
– önemli geçit ve boğazlara,
– ticaret ve su yollarına,
– önemli madenlere ve kentlere
uzaklığı, yükseltisi ve yer şekilleri
gibi özellikleri o yerin özel konumunu belirler.

Özel konum ile ilgili başlıca sonuçlar şunlardır:

a) Denize göre konum: Dünya üzerindeki bir yerin çevresindeki denizlere göre konumudur.

Deniz etkisinde bulunan yerlerde;
∗ Yıllık ortalama sıcaklık fazladır.
∗ Sıcaklık farkları az ve yağış miktarı fazladır.
∗ Tarım ürünleri çeşitlidir.
∗ İklim iç kesimlere göre daha ılımandır.
∗ Nüfus yoğundur.
∗ Orman ve bitki örtüsü gür olur.
∗ Deniz ulaşımı ve deniz ürünleri ticareti gelişmiştir.

b) Jeopolitik konum: Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın ekonomik, siyasi, askeri, ticari ve kültürel etkilerini ortaya koyan özelliklerine denir.

c) Yer şekilleri ve yüksekliğe göre konum: Bir yerin yer şekillerine ve yükseltiye göre konumu; iklimini, bitki
örtüsünü, tarımsal faaliyetlerini, beşeri ve ekonomik özelliklerini etkiler.

B. MATEMATİK KONUM

Bir yerin ekvatora ve başlangıç meridyenine göre konumuna matematik konum denir.

Paralel
Ekvatordan kutuplara doğru, ekvatora paralel ve birer derece aralıklarla geçtiği düşünülen dairelere paralel denir.

Paralellerin Özellikleri
∗ Doğu – Batı doğrultusunda uzanırlar.
∗ Ekvatorun 90 kuzeyinde, 90 da güneyinde olmak üzere, toplam 180 paralel bulunur.
∗ Başlangıç paraleli Ekvatordur. Ekvatorun kuzeyindeki paralellere kuzey paralelleri güneyindekilere ise güney paralelleri denir.
∗ En büyük paralel dairesi Ekvator’dur. Ekvatordan itibaren birer derece aralıklarla çizilir.
∗ Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boylan kısalır. Buna karşılık paralel dereceleri büyür.
∗ Matematik konumu daha ayrıntılı olarak belirleyebilmek için, her paralel dairesi 60 dakikaya, her dakika 60 saniyeye bölünmüştür.
∗ 90° paralelleri nokta halindedir. Bunun nedeni; Dünya’nın şeklinin geoit olmasıdır.
∗ Paraleller birbirleriyle kesişmezler, birleşmezler.
∗ Ardışık iki paralel arası uzaklık yaklaşık olarak 111 km’dir. Paralellerin bu özelliğinden yararlanarak kuzey güney doğrultusunda ve aynı meridyen üzerinde bulunan iki nokta arasındaki uzunluk hesaplanabilir.

Paraleller arası uzunluk işlemlerinde şu yol takip edilir:
∗ Aralarında uzaklığı sorulan noktalar arasındaki enlem farkı bulunur, istenilen merkezlerin her ikisi de aynı yarım kürede ise, numarası büyük paralelden küçük paralel çıkarılır. Farklı yarım küredeler ise paraleller toplanır.
∗ Bulunan paralel farkı sabit uzaklık olan 111 ile çarpılır. (Ardışık iki paralel arası 111 km olduğu için)

Enlem
Paralel çemberlerinin başlangıç paraleline (Ekvator) olan uzaklığının açı cinsinden değerine enlem denir, iki paralel arası uzaklığa bir enlem derecesi denir.

Not: Aynı enlem derecesi üzerinde bulunan noktalarda gündüz süresi yıl boyunca aynı olur. Ayrıca güneş ışınları bu noktalara aynı açı ile düşer. Ekvator’a uzaklıkları aynıdır.

Alçak Enlemler; ekvator ile dönenceler arasında kalan enlemlere denir.
Orta Enlemler; dönenceler ile kutup daireleri arasında kalan enlemlere denir.
Yüksek Enlemler; kutup daireleri ile kutup noktaları arasında kalan enlemlere denir. (66° 33ı

Enlemin Etkileri

Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe farklılaşan olaylara enlem etkisi denir.
∗ Dünyanın dönüş hızı enleme bağlı olarak değişir. Kutuplara gidildikçe dönüş hızı azalır. Çizgisel hız ekvatorda en fazladır.)
∗ Güneş ışınlarının düşme açısı, sıcaklık ve iklim özellikleri enlemlere göre değişir. Buna bağlı olarak;

– Bitki örtüsü
– Deniz suyu sıcaklığı ve tuzluluğu
– Tarım ürünleri
– Orman üst sınırı
– Toprak yapısı
– Kalıcı kar sınırı
– Hayvan türleri
– Gölge uzunluğu
– Akarsu rejimleri, değişiklik gösterir.

∗ Atmosferin kalınlığı enleme göre değişir.
∗ Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe yerçekimi artar. (Dünyanın merkezine yaklaşıldığı için)
∗ Gece – gündüz süreleri enleme göre değişir. Ekvatorda bütün süreler birbirine eşittir. ∗ Kutuplara yaklaştıkça gece ve gündüz süreleri daha fazla uzayıp kısalır.
∗ Deniz ve okyanusların sıcaklık ve tuzluluğu kutuplara gidildikçe azalır.
∗ Cisimlerin gölge boyları enleme göre değişir. Kutuplara gidildikçe artar.
∗ Kuzey Yarım Kürede güneyden, Güney Yarım Kürede kuzeyden esen rüzgârlar sıcaklığı artırır.
∗ Konutlarda kullanılan malzeme ve konut tipleri değişir.
∗ Yerleşme özellikleri ve yaşam biçimleri enlemlere göre değişir.
∗ Mevsimlerin belirgin olarak görülüp görülmemesini etkiler.
∗ Kısaca enlem; yerel saat ve yer altı kaynakları dışında, dünyadaki hemen hemen her şeye etki eder.

Meridyen
Kutup noktaları arasında uzanan ve paralelleri dik açıyla kesen hayali yarım çemberlere meridyen denir.

Meridyenlerin Özellikleri
∗ Kuzey – Güney doğrultusunda uzanırlar.
∗ Yarım çemberdirler. (Paraleller tam çember)
∗ Başlangıç meridyeninin 180 doğusunda (DYK), 180 de batısında (BYK) olmak üzere, toplam 360 meridyen yayı vardır.
∗ Başlangıç meridyeni İngiltere’nin Greenwich gözlem evi üzerinden geçen meridyendir.
∗ Koordinatlarla bir yeri daha iyi belirleyebilmek için, her meridyen derecesi 60 dakikaya, her dakika 60 saniyeye bölünmüştür.
∗ Ekvator üzerinde iki meridyen arası uzaklık 111 km’dir. Kutuplara doğru gidildikçe bu uzaklık azalır. Bütün meridyenlerin boyları birbirine eşittir.
∗ Aynı meridyen üzerinde bulunan bütün noktaların (Güneş karşısından aynı anda geçtiklerinden) yerel saatleri aynıdır.
∗ Meridyen dereceleri Greenwich’ten doğuya ve batıya gidildikçe büyür.
∗ Bütün meridyenler kutuplarda birleşir.
∗ Meridyenler bir paralel boyunca birbirlerinden eşit uzaklıkta bulunur.
∗ Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı 4 dakikadır. (Bu durum açısal hızın her yerde aynı olduğunu gösterir.)

Boylam

Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın başlangıç meridyenine (Greenwich) olan uzaklığının açı cinsinden değerine boylam denir. Meridyen ve boylam birbirlerinin yerine kullanılır, iki meridyen arası uzaklığa bir boylam derecesi denir.

Boylamın Etkileri
∗ Konum belirlenmesine yardımcı olur.
∗ Yerel saat farklarını oluşturur.
∗ Bir yerin bulunduğu saat dilimini etkiler.
∗ Bir yerin başlangıç meridyeni ile tarih değiştirme çizgisi arasındaki zaman farkını etkiler.

    1. Kenan 9 Kasım 2017
    2. kadirhoca 9 Ekim 2017
      • Mehmet 9 Ekim 2017
    3. Mehmet 6 Ekim 2017
      • kadirhoca 6 Ekim 2017
    4. unal b 30 Eylül 2017
      • kadirhoca 30 Eylül 2017
        • unal b 30 Eylül 2017
      • kadirhoca 25 Eylül 2017
        • Mehmet 25 Eylül 2017
      • Murat Usta 21 Haziran 2018
        • kadirhoca 21 Haziran 2018
    5. kadirhoca 25 Nisan 2017
    6. Anıl 29 Ekim 2015
      • kadirhoca 29 Ekim 2015
        • Anıl 29 Ekim 2015
    7. YağmurG. 16 Ekim 2015
      • YağmurG. 18 Ekim 2015
        • kadirhoca 18 Ekim 2015
          • YağmurG. 18 Ekim 2015
      • YağmurG. 2 Kasım 2015
        • kadirhoca 2 Kasım 2015
      • kadirhoca 2 Kasım 2015
    8. YağmurG. 15 Eylül 2015
      • kadirhoca 16 Eylül 2015

    Leave a Comment